Odkrycie wirusów to fascynująca historia, która nie ma jednej, prostej daty, a raczej jest procesem, który rozegrał się na przełomie XIX i XX wieku. Jeśli jednak szukamy konkretnych momentów, to kluczowe są lata 1892 i 1898.

Zrozumienie, że istnieją czynniki zakaźne mniejsze niż bakterie, było prawdziwą rewolucją w nauce i zapoczątkowało nową dziedzinę – wirusologię.

Początki: choroba mozaikowa tytoniu

Wszystko zaczęło się od problemu, z którym borykali się plantatorzy tytoniu: tajemniczej choroby mozaikowej, powodującej przebarwienia i uszkodzenia liści.

1892: Dmitri Iwanowski i filtracja

Za pierwszego odkrywcę wirusów uznaje się zazwyczaj rosyjskiego botanika i mikrobiologa, Dmitrija Iwanowskiego. W 1892 roku, badając chorobę mozaikową tytoniu, przeprowadził on kluczowy eksperyment.

1. Eksperyment: Iwanowski przygotował sok z zarażonych liści tytoniu.
2. Filtracja: Przepuścił ten sok przez specjalny filtr Chamberlanda, wykonany z porcelany, który był na tyle gęsty, że zatrzymywał wszystkie znane wówczas bakterie.
3. Wynik: Mimo filtracji, przefiltrowany płyn nadal był zakaźny i przenosił chorobę na zdrowe rośliny.

Iwanowski doszedł do wniosku, że czynnik chorobotwórczy musi być niezwykle małym mikroorganizmem, który przenika przez pory porcelanowego filtra. Co ciekawe, Iwanowski początkowo uważał, że jest to po prostu bardzo mała bakteria lub toksyna bakteryjna i prawdopodobnie nie docenił w pełni rewolucyjności swojego odkrycia.

1898: Martinus Beijerinck i nazwa "wirus"

Sześć lat później, w 1898 roku, holenderski mikrobiolog i botanik Martinus Willem Beijerinck niezależnie powtórzył eksperymenty Iwanowskiego, również badając chorobę mozaikową tytoniu.

1. Potwierdzenie: Beijerinck potwierdził, że czynnik zakaźny przechodzi przez filtry zatrzymujące bakterie.
2. Nowa koncepcja: W przeciwieństwie do Iwanowskiego, Beijerinck doszedł do wniosku, że nie jest to maleńka bakteria, ale zupełnie nowy rodzaj czynnika zakaźnego.
3. Nazwa: Nazwał ten czynnik "wirus" (z łaciny virus oznacza truciznę) i opisał go jako contagium vivum fluidum, czyli „zakaźny żywy płyn”.

To właśnie Beijerinckowi przypisuje się stworzenie koncepcji wirusa jako niemikrobowego, zdolnego do replikacji czynnika, co położyło podwaliny pod wirusologię.

Dalsze kamienie milowe

Choć odkrycie Iwanowskiego i Beijerincka zdefiniowało wirusy jako "czynniki filtrujące się", nadal nie wiedziano, jak faktycznie wyglądają.

• 1898: Friedrich Loeffler i Paul Frosch odkrywają wirusa pryszczycy (pierwszy wirus zwierzęcy), również stosując metodę filtracji.
• 1915 i 1917: Frederick Twort i Félix d'Hérelle niezależnie odkrywają bakteriofagi (wirusy infekujące bakterie), co poszerzyło wiedzę o świecie wirusów.
• 1935: Wendell Stanley jako pierwszy uzyskał kryształy wirusa mozaiki tytoniu (TMV), co sugerowało, że ma on charakter cząsteczkowy (a nie płynny, jak sądził Beijerinck).
• 1939: Dopiero wynalezienie mikroskopu elektronowego umożliwiło faktyczne zobaczenie wirusów i potwierdzenie ich cząsteczkowej, a nie płynnej natury.

Podsumowując, wirusy jako "coś mniejszego niż bakteria, co przenosi chorobę" zostały odkryte w 1892 roku przez Iwanowskiego, a jako "nowy, unikalny rodzaj czynnika zakaźnego" (i nazwane wirusami) w 1898 roku przez Beijerincka.