Dyskusja na temat systemów podatkowych przypomina nieco debatę o idealnej diecie – każdy ma swoją teorię, a to, co działa dla jednego organizmu (państwa), może być zabójcze dla innego. Kraje o zerowych lub bardzo niskich stawkach PIT i CIT często są nazywane rajami podatkowymi, co z jednej strony przyciąga kapitał, a z drugiej budzi sprzeciw państw o wysokim opodatkowaniu, które czują, że tracą wpływy do budżetu. Pomysł zastąpienia tych danin wyższym, jednolitym podatkiem VAT oraz opodatkowaniem transferów zagranicznych to ciekawa alternatywa, która ma swoje mocne strony, ale i spore wyzwania.

Dlaczego PIT i CIT są tak kontrowersyjne?

Podatki dochodowe od osób fizycznych (PIT) i prawnych (CIT) są fundamentem większości nowoczesnych gospodarek, ale mają jedną dużą wadę: są trudne w poborze i łatwe do omijania. Skomplikowane przepisy pozwalają dużym korporacjom na stosowanie tzw. optymalizacji podatkowej, przez co realna stawka, którą płacą, jest często znacznie niższa niż ta nominalna.

Z perspektywy państwa, PIT i CIT mają jednak kluczową zaletę – są (przynajmniej w założeniu) progresywne. Oznacza to, że osoby i firmy zarabiające więcej, oddają większą część swojego dochodu na rzecz wspólnoty. Rezygnacja z nich na rzecz innych podatków całkowicie zmienia tę dynamikę.

Jednolita stawka VAT – prostota kontra sprawiedliwość

Podatek VAT (podatek od towarów i usług) jest podatkiem konsumpcyjnym. Jego główną zaletą jest to, że niezwykle trudno go uniknąć – płacimy go przy każdych zakupach, niezależnie od tego, czy zarabiamy miliony, czy najniższą krajową. Wprowadzenie jednej, wysokiej stawki VAT zamiast skomplikowanego systemu PIT/CIT mogłoby uprościć biurokrację i sprawić, że system stałby się bardziej szczelny.

Jednak ekonomiści wskazują na istotny problem: VAT jest podatkiem regresywnym. Co to oznacza w praktyce?

• Osoba o niskich dochodach wydaje niemal 100% swoich pieniędzy na konsumpcję (jedzenie, opłaty, ubrania). Oznacza to, że wysoki VAT uderza w nią najmocniej.
• Osoba bardzo bogata wydaje tylko ułamek swoich dochodów na życie, a resztę inwestuje. W systemie opartym głównie na VAT, bogaci płaciliby relatywnie znacznie mniejszą część swojego całkowitego majątku w formie podatków niż osoby uboższe.

Podatek od transferu pieniędzy za granicę – tarcza dla gospodarki?

Kolejnym elementem Twojej propozycji jest podatek od transferów pieniężnych za granicę. To rozwiązanie ma na celu zatrzymanie kapitału wewnątrz kraju. Logika jest prosta: skoro zarobiłeś pieniądze tutaj, korzystając z naszej infrastruktury i pracowników, to jeśli chcesz je wywieźć, musisz zapłacić "opłatę wyjściową".

Taki mechanizm mógłby skutecznie ograniczyć wyprowadzanie zysków przez zagraniczne korporacje do ich spółek-matek w innych krajach. Istnieją jednak ryzyka:

1. Zniechęcenie inwestorów: Kapitał jest płochliwy. Jeśli inwestor wie, że wycofanie zysków będzie go drogo kosztować, może w ogóle nie zdecydować się na wejście do danego kraju.
2. Kwestie prawne: W ramach Unii Europejskiej obowiązuje swoboda przepływu kapitału. Wprowadzenie takiego podatku przez kraj członkowski byłoby obecnie niezgodne z prawem unijnym.
3. Szara strefa: Historia pokazuje, że restrykcje w przepływie pieniędzy często prowadzą do powstawania alternatywnych, nielegalnych kanałów przerzutu gotówki.

Czy to rozwiązanie byłoby lepsze?

Nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy taki system byłby lepszy, ponieważ zależy to od celu, jaki stawia sobie państwo. Jeśli celem jest maksymalna prostota i przyciągnięcie ludzi sukcesu (którzy nie płaciliby PIT), model z wysokim VAT-em mógłby zadziałać. Jeśli jednak celem jest redukcja nierówności społecznych, taki system mógłby doprowadzić do szybkiego rozwarstwienia społeczeństwa.

Warto zauważyć, że niektóre kraje (np. Estonia) eksperymentują z uproszczonym CIT-em, który płaci się dopiero w momencie wypłaty dywidendy, co jest pewnego rodzaju kompromisem między tradycyjnym systemem a zachęcaniem do reinwestowania zysków w kraju.

Ciekawostka: Podatek Tobina

Pomysł opodatkowania transferów pieniężnych nie jest nowy. Już w latach 70. ekonomista James Tobin zaproponował podatek od spekulacyjnych transakcji walutowych. Miał on na celu ustabilizowanie rynków finansowych. Choć koncepcja ta (nazywana podatkiem Tobina) wraca w debatach politycznych co kilka lat, jej pełne wdrożenie na skalę globalną jest niezwykle trudne ze względu na brak jednomyślności między państwami.

Podsumowując, system oparty na wysokim VAT i podatku od transferów mógłby być bardzo wydajny pod względem poboru środków, ale wymagałby precyzyjnych mechanizmów osłonowych dla najuboższych, aby nie doprowadzić do kryzysu kosztów życia. Każda zmiana w podatkach to balansowanie między efektywnością gospodarczą a społecznym poczuciem sprawiedliwości.