Dociekanie kulinarnych preferencji postaci historycznych to fascynująca podróż w czasie, która pozwala nam spojrzeć na wielkich władców i dostojników kościelnych jak na zwykłych ludzi z ich słabościami i smakami. Jeśli jednak szukamy konkretnej odpowiedzi na pytanie o ulubioną zupę króla Anglii Henryka IV oraz papieża Grzegorza XIV, musimy zmierzyć się z pewnym wyzwaniem historycznym. Moja baza wiedzy nie zawiera jednoznacznej informacji, która wskazywałaby na jedną, konkretną zupę uwielbianą przez obie te postacie jednocześnie. Nie mogę zatem potwierdzić tego jako faktu historycznego.

Warto jednak przyjrzeć się bliżej temu, co o ich dietach mówią kroniki oraz jakie potrawy królowały na stołach w ich epokach. Często w takich pytaniach dochodzi do drobnych pomyłek dotyczących imion lub krajów, co rzuca nowe światło na całą zagadkę.

Henryk IV – król Anglii czy król Francji?

W historii kulinariów to nie Henryk IV Lancaster (król Anglii), lecz Henryk IV Burbon (król Francji) jest postacią nierozerwalnie kojarzoną z konkretnym daniem. To on przeszedł do historii jako autor słynnego powiedzenia, że chciałby, aby każdy chłop w jego królestwie mógł w niedzielę włożyć „kurę do garnka” (poule au pot).

Poule-au-pot to rodzaj sycącej zupy lub gulaszu na bazie kury, gotowanej z warzywami korzeniowymi. Choć technicznie jest to danie mięsne, wywar z niego powstały stanowił podstawę królewskiego jadłospisu. Jeśli zatem w pytaniu chodziło o Henryka IV Francuskiego, to właśnie kura w garnku była jego kulinarnym symbolem.

W przypadku Henryka IV Angielskiego (panującego na przełomie XIV i XV wieku), zapiski historyczne są znacznie uboższe. Wiadomo, że król cierpiał na poważne schorzenia skórne i ataki epilepsji, co zmuszało go do przestrzegania specyficznych diet, często opartych na lekkich bulionach i potrawach uważanych wówczas za lecznicze.

Papież Grzegorz XIV i jego zamiłowanie do prostoty

Grzegorz XIV, który zasiadał na Stolicy Apostolskiej bardzo krótko (w latach 1590–1591), był znany z dość kruchego zdrowia. W tamtym okresie na dworach papieskich niezwykle popularne były zupy migdałowe oraz różnego rodzaju minestry.

Niektóre przekazy sugerują, że papież ten, ze względu na swoje problemy zdrowotne (m.in. skłonność do niekontrolowanego śmiechu, który wycieńczał jego organizm), był karmiony lekkostrawnymi potrawami. Włoska kuchnia renesansowa, w której obracał się Grzegorz XIV, słynęła z wykwintnych bulionów z dodatkiem ziół, które miały właściwości kojące.

Zupa migdałowa – królowa europejskich dworów

Jeśli mielibyśmy szukać wspólnego mianownika dla króla i papieża z tamtych wieków, to najpewniejszym kandydatem byłaby zupa migdałowa. W średniowieczu i renesansie była ona uznawana za szczyt elegancji i luksusu.

Dlaczego była tak popularna?

• Postny charakter: Można ją było spożywać w dni postne, które w kalendarzu chrześcijańskim zajmowały niemal połowę roku.
• Status: Migdały były drogim towarem importowanym, więc serwowanie takiej zupy podkreślało bogactwo gospodarza.
• Właściwości zdrowotne: Ówcześni lekarze wierzyli, że mleczko migdałowe wzmacnia organizm i jest łatwo przyswajalne.

Czy mogła to być zupa z rzeżuchy?

W niektórych niszowych ciekawostkach historycznych pojawia się wzmianka o zupie z rzeżuchy (watercress soup). Była ona ceniona zarówno w Anglii, jak i w krajach śródziemnomorskich jako środek „czyszczący krew” i bogaty w witaminy. Choć trudno jednoznacznie przypisać ją jako „ulubioną” obu wspomnianym postaciom, była ona stałym elementem dietetyki królewskiej i papieskiej tamtego okresu.

Ciekawostka: Kuchnia jako lekarstwo

W czasach Henryka IV i Grzegorza XIV medycyna była ściśle powiązana z kuchnią. Wierzono w teorię humorów – każda potrawa miała za zadanie przywrócić równowagę w organizmie. Zupy (wtedy nazywane często potage lub brodo) nie były tylko posiłkiem, ale formą terapii. Dodawanie do nich egzotycznych przypraw, takich jak szafran czy cynamon, miało nie tylko poprawiać smak, ale i rozgrzewać „zimne” żołądki władców.

Podsumowując, mimo braku bezpośrednich dowodów na jedną wspólną ulubioną zupę Henryka IV Angielskiego i Grzegorza XIV, historia sugeruje, że ich gusta oscylowały wokół leczniczych bulionów, wykwintnych zup migdałowych lub tradycyjnych potraw na bazie drobiu, które dominowały na ówczesnych salonach władzy.