Choć japońska animacja od dekad cieszy się ogromną popularnością na całym świecie, a jej wpływ na popkulturę jest niezaprzeczalny, statystyki Oscarowe mogą być dla fanów gatunku frustrujące. Przez lata jedynym pełnometrażowym filmem anime, który zdobył statuetkę w kategorii Najlepszy Film Animowany, było legendarne „Spirited Away: W krainie bogów” Hayao Miyazakiego z 2002 roku. Dopiero niedawno, w 2024 roku, ten sam reżyser przełamał passę, zdobywając drugiego Oscara za film „Chłopiec i czapla”. Dlaczego jednak przez ponad dwie dekady japońskie produkcje były systematycznie pomijane, mimo że często przewyższały konkurencję głębią fabuły i kunsztem wykonania?

Dominacja gigantów z Hollywood i budżety marketingowe

Jednym z głównych powodów, dla których anime rzadko sięga po Oscara, jest potęga amerykańskich studiów, takich jak Disney, Pixar czy DreamWorks. Oscary to nie tylko święto kina, ale również ogromna machina marketingowa. Amerykańskie korporacje wydają miliony dolarów na kampanie promocyjne skierowane bezpośrednio do członków Akademii. Organizują specjalne pokazy, wysyłają gadżety i dbają o to, by ich tytuły były na ustach wszystkich w sezonie nagród.

Japońskie studia, nawet te duże jak Studio Ghibli, zazwyczaj nie dysponują takimi budżetami na promocję w USA. Często polegają na amerykańskich dystrybutorach (np. GKIDS), którzy choć wykonują świetną robotę, nie mają tak szerokich wpływów jak Disney. W efekcie wielu członków Akademii może po prostu nie obejrzeć nominowanego anime, wybierając bezpieczną i znaną produkcję z rodzimego podwórka.

Specyfika głosowania członków Akademii

System głosowania w kategorii filmów animowanych przez lata budził kontrowersje. Członkowie Akademii Filmowej to w dużej mierze profesjonaliści z różnych dziedzin kina – aktorzy, reżyserzy czy montażyści – którzy niekoniecznie muszą znać się na animacji. W przeszłości zdarzały się anonimowe wypowiedzi głosujących, którzy przyznawali, że nie oglądali nominowanych filmów animowanych, a swój głos oddali na to, co widziały ich dzieci lub wnuki.

Taka postawa faworyzuje filmy familijne, lekkie i proste w odbiorze, które są standardem w Hollywood. Anime natomiast często porusza trudne, egzystencjalne tematy, stosuje nieliniową narrację i nie zawsze kończy się happy endem. Dla zachodniego widza, przyzwyczajonego do struktury opowieści Disneya, japońska estetyka i sposób prowadzenia fabuły mogą wydawać się zbyt „egzotyczne” lub niezrozumiałe.

Estetyka 2D kontra rewolucja 3D

Od czasu sukcesu „Toy Story”, Hollywood niemal całkowicie porzuciło animację rysowaną ręcznie (2D) na rzecz grafiki komputerowej (3D CGI). Akademia zdaje się mieć słabość do technologicznych nowinek i wizualnego przepychu, jaki oferuje nowoczesne 3D. Japońskie anime wciąż w dużej mierze opiera się na tradycyjnej animacji 2D, która przez wielu członków Akademii może być postrzegana jako „staromodna” lub mniej imponująca technicznie, mimo że wymaga ona niesamowitego nakładu pracy ludzkich rąk.

Ciekawostka: Fenomen Makoto Shinkaia

Warto wspomnieć o Makoto Shinkaiu, twórcy hitu „Your Name” (Kimi no Na wa). Mimo że film ten stał się globalnym fenomenem i zarobił setki milionów dolarów, nie otrzymał nawet nominacji do Oscara. To pokazuje, że sukces komercyjny i uznanie krytyków na świecie nie zawsze idą w parze z gustami oscarowej kapituły.

Postrzeganie animacji jako gatunku dla dzieci

W kulturze zachodniej, a szczególnie w USA, wciąż pokutuje przekonanie, że animacja to gatunek przeznaczony głównie dla najmłodszych. Choć to podejście powoli się zmienia, większość nominowanych i nagradzanych filmów to produkcje skierowane do całych rodzin.

Japonia traktuje anime jako medium, a nie gatunek. Oznacza to, że w formie animowanej powstają horrory, dramaty psychologiczne, thrillery polityczne czy romanse dla dorosłych. Kiedy członek Akademii widzi film taki jak „Mirai” czy „The Tale of the Princess Kaguya”, może mieć problem z zaklasyfikowaniem go w swoich kategoriach poznawczych, co często skutkuje brakiem głosu na taką produkcję.

Czy nadchodzi zmiana?

Wygrana „Chłopca i czapli” w 2024 roku jest sygnałem, że coś zaczyna pękać. Coraz większa dostępność anime na platformach streamingowych sprawia, że młodsze pokolenie filmowców, które teraz wchodzi do Akademii, wychowało się na japońskich produkcjach. Dla nich anime nie jest „dziwną bajką z Azji”, ale pełnoprawną sztuką filmową.

Choć droga do pełnego uznania japońskiej animacji przez Oscary jest jeszcze długa, rosnąca świadomość kulturowa i zmiany pokoleniowe wśród głosujących dają nadzieję, że w przyszłości statuetki dla twórców z Kraju Kwitnącej Wiśni nie będą już tylko rzadkim wyjątkiem, ale zasłużoną normą.