System pracy 996 to termin, który w ostatnich latach stał się symbolem ekstremalnej kultury pracy w chińskim sektorze technologicznym. Choć dla wielu Europejczyków brzmi to jak scenariusz z dystopijnego filmu, dla setek tysięcy programistów, inżynierów i pracowników biurowych w Chinach była to (a w wielu przypadkach nadal jest) codzienność. Nazwa systemu jest bardzo dosłowna i odnosi się do godzin spędzanych w biurze: praca od 9:00 rano do 21:00 wieczorem, przez 6 dni w tygodniu.

Jak wygląda matematyka systemu 996?

Aby w pełni zrozumieć skalę tego zjawiska, warto spojrzeć na liczby. Standardowy tydzień pracy w większości krajów rozwiniętych (w tym w Polsce) wynosi 40 godzin. W systemie 996 sytuacja wygląda następująco:

1. Dzienny czas pracy: od 9:00 do 21:00 to 12 godzin.
2. Liczba dni w tygodniu: 6 dni.
3. Łączny wynik: 12 godzin × 6 dni = 72 godziny tygodniowo.

Oznacza to, że pracownik w systemie 996 spędza w pracy o 32 godziny więcej niż przewiduje standardowy etat. W skali miesiąca daje to niemal 130 nadgodzin, co drastycznie przekracza normy bezpieczeństwa i higieny pracy, a także limity zapisane w chińskim kodeksie pracy.

Skąd wziął się ten trend i dlaczego stał się popularny?

System 996 nie powstał z dnia na dzień. Wyewoluował wraz z gwałtownym rozwojem chińskich gigantów technologicznych, takich jak Alibaba, Tencent czy ByteDance (właściciel TikToka). W fazie intensywnego wzrostu firmy te potrzebowały ogromnej wydajności, aby wyprzedzić konkurencję z Doliny Krzemowej.

Przez lata praca ponad siły była postrzegana jako wyraz patriotyzmu gospodarczego i jedyna droga do sukcesu finansowego. Jack Ma, założyciel Alibaby, wywołał ogromne kontrowersje, nazywając system 996 „wielkim błogosławieństwem” dla młodych ludzi. Argumentował, że bez tak ogromnego poświęcenia nie da się osiągnąć wielkości. Podobne zdanie wyrażali inni liderzy branży, sugerując, że osoby, które chcą pracować tylko 8 godzin dziennie, nie pasują do dynamicznego świata technologii.

Ciemna strona medalu: zdrowie i społeczeństwo

Cena za tak intensywny tryb życia okazała się jednak bardzo wysoka. System 996 doprowadził do fali wypalenia zawodowego, problemów ze zdrowiem psychicznym, a w skrajnych przypadkach nawet do nagłych zgonów z przepracowania (zjawisko znane w Azji jako karoshi, choć termin ten wywodzi się z Japonii).

Praca przez 72 godziny tygodniowo praktycznie uniemożliwia prowadzenie życia prywatnego. Młodzi Chińczycy zaczęli głośno protestować, zauważając, że nie mają czasu na zakładanie rodzin, wychowywanie dzieci czy po prostu odpoczynek. To z kolei pogłębiło kryzys demograficzny w Chinach – przy tak napiętym grafiku posiadanie dzieci staje się logistycznym i finansowym wyzwaniem ponad siły.

Ciekawostka: Ruch "Tang Ping" (Leżenie płasko)

W odpowiedzi na morderczy wyścig szczurów i system 996, w Chinach narodził się ruch społeczny zwany „Tang Ping” (leżenie płasko). Młodzi ludzie, zniechęceni brakiem perspektyw na balans między życiem a pracą, postanowili ograniczyć swoje ambicje do minimum, pracować tylko tyle, ile potrzeba na przeżycie, i kontestować kulturę nadmiernego konsumpcjonizmu i harówki.

Czy system 996 jest legalny?

Z punktu widzenia chińskiego prawa pracy – nie. Oficjalne przepisy w Chinach przewidują 8-godzinny dzień pracy i maksymalnie 44 godziny tygodniowo. Nadgodziny są dozwolone, ale w ściśle określonych limitach (zazwyczaj do 36 godzin miesięcznie).

Przez długi czas władze przymykały oko na łamanie tych przepisów przez firmy technologiczne, uznając je za motor napędowy gospodarki. Sytuacja zmieniła się jednak w 2021 roku. Najwyższy Sąd Ludowy Chin oraz Ministerstwo Zasobów Ludzkich i Zabezpieczenia Społecznego wydały wspólne oświadczenie, w którym jednoznacznie potępiły system 996, uznając go za nielegalny.

Obecna sytuacja i zmiany w korporacjach

Pod naciskiem rządu i opinii publicznej wiele firm zaczęło oficjalnie odchodzić od systemu 996. ByteDance i Vivo wprowadziły politykę „weekendu co dwa tygodnie” lub całkowicie zrezygnowały z obowiązkowych sobót. Nie oznacza to jednak, że kultura nadgodzin zniknęła całkowicie. W wielu miejscach presja na wyniki nadal zmusza pracowników do zostawania po godzinach, choć odbywa się to teraz w sposób mniej sformalizowany.

Walka z systemem 996 to proces, który wciąż trwa. Pokazuje on starcie między dążeniem do globalnej dominacji gospodarczej a potrzebą ochrony podstawowych praw człowieka i zdrowia obywateli. Choć złote czasy 996 zdają się mijać, debata nad balansem między życiem zawodowym a prywatnym (work-life balance) w Chinach jest dziś silniejsza niż kiedykolwiek.