Wkraczamy w erę, w której granica między prawdziwą fotografią a cyfrową kreacją staje się coraz bardziej płynna. Sztuczna inteligencja (AI) zrewolucjonizowała fotomontaż i modyfikację zdjęć, oferując możliwości, o których tradycyjni retuszerzy mogli tylko pomarzyć. Zrozumienie, jak to działa i czym różni się od klasycznego Photoshopa, jest kluczem do świadomego poruszania się w cyfrowym świecie.

Techniczne aspekty fotomontażu opartego na AI

W sercu rewolucji AI w edycji zdjęć leżą zaawansowane modele uczenia maszynowego, które potrafią nie tylko analizować obraz, ale i generować zupełnie nowe, realistyczne treści.

Modele generatywne: GANy i modele dyfuzyjne

Tradycyjny retusz polega na manipulacji już istniejącymi pikselami. AI poszła o krok dalej, tworząc nowe piksele, które naturalnie wtapiają się w otoczenie. Najważniejsze technologie to:

1. Generative Adversarial Networks (GANs): Sieci GAN składają się z dwóch rywalizujących ze sobą sieci neuronowych: generatora i dyskryminatora. Generator tworzy "fałszywe" obrazy, a dyskryminator ocenia, czy są one autentyczne, czy wygenerowane. Ta rywalizacja prowadzi do ciągłego doskonalenia, skutkując powstawaniem niezwykle realistycznych danych.
2. Modele dyfuzyjne (Diffusion Models): Są obecnie uważane za wiodącą technologię w generowaniu obrazów (wykorzystują je m.in. DALL-E 3 i Stable Diffusion). Modele te działają na zasadzie stopniowego usuwania szumu z obrazu, aż do momentu, gdy z losowego szumu powstaje spójny i szczegółowy obraz. Zapewniają one większą różnorodność i wierność generowanych obrazów niż starsze GANy.

Funkcje AI w praktyce

W programach takich jak Adobe Photoshop (z funkcją Generative Fill, czyli Generatywne Wypełnianie) czy Skylum Luminar (z AI Sky Replacement) AI wykorzystywana jest do:

• Generatywnego wypełniania (Generative Fill): Użytkownik zaznacza obszar i opisuje tekstowo, co ma się w nim znaleźć lub co ma zostać usunięte. AI analizuje kontekst otoczenia i generuje nowe piksele, które pasują do perspektywy, oświetlenia i stylu, umożliwiając np. dodanie lub usunięcie obiektów.
• Automatyzacji rutynowych zadań: AI potrafi automatycznie zaznaczać obiekty, usuwać tło, poprawiać kontrast, jasność, a nawet retuszować skórę za pomocą jednego kliknięcia.

Różnice między retuszem AI a tradycyjnym Photoshopem

Różnica między AI a tradycyjnym retuszem w Photoshopie sprowadza się do fundamentalnej zmiany w podejściu do pracy.

Kluczowa różnica: Tradycyjny retusz to edycja (zmiana istniejącego), podczas gdy AI to generowanie (tworzenie nowego, które pasuje do istniejącego). AI doskonale nadaje się do przyspieszenia pracy i masowej obróbki, ale w przypadku wyjątkowo precyzyjnych detali i unikalnego stylu artystycznego, ręczna edycja wciąż może dawać lepsze rezultaty.

Czy laik jest w stanie rozpoznać zmiany AI, nawet po wydrukowaniu zdjęcia?

To pytanie jest kluczowe w dobie deepfake’ów i dezinformacji. Odpowiedź brzmi: zależy od zaawansowania AI i jakości wydruku, ale z czasem będzie to coraz trudniejsze.

Cyfrowe artefakty – wskazówki dla laika

Obecnie, nawet najbardziej zaawansowane modele AI wciąż popełniają charakterystyczne błędy, które dla czujnego oka mogą być sygnałem manipulacji.

Typowe artefakty generowane przez AI to:

• Dziwne dłonie i palce: To klasyczny błąd. AI często ma problem z prawidłowym odwzorowaniem liczby palców, ich kształtu, zagięć lub połączenia z nadgarstkiem.
• Nienaturalne twarze i oczy: Czasami można zauważyć asymetrię, dziwne odblaski w oczach lub zbyt gładką, "plastikową" skórę, która jest "zbyt dobra, żeby była prawdziwa".
• Błędy w tekście i literach: Tekst generowany przez AI często jest zniekształcony, nieczytelny lub zawiera losowe znaki.
• Powtarzające się wzory i tła: Elementy tła (np. liście, trawa, kafelki) mogą być nienaturalnie powtarzalne lub rozmyte, co zdradza algorytm.

Rozpoznawanie na wydruku

Wydrukowane zdjęcie stanowi dodatkowe wyzwanie dla detekcji.

1. Maskowanie artefaktów: Proces drukowania (zwłaszcza na niższej jakości papierze lub w niższej rozdzielczości) sam w sobie wprowadza pewien poziom szumu i kompresji. Może to skutecznie zamaskować subtelne, cyfrowe artefakty AI, takie jak nietypowe schematy szumu czy wygładzone obszary, które są widoczne na poziomie pikseli na ekranie.
2. Brak dostępu do metadanych: Na wydruku nie ma metadanych (danych EXIF), które w pliku cyfrowym mogłyby pomóc w weryfikacji, np. poprzez sprawdzenie historii edycji lub nietypowych wartości RGB.
3. Wzrost realizmu: Ponieważ modele AI są coraz lepsze, a ich błędy coraz rzadsze, dla laika staje się to prawie niemożliwe. Nawet profesjonalne narzędzia do wykrywania AI analizują obraz na poziomie pikseli, tekstur i wzorców kolorów. Po wydrukowaniu, jedynym sposobem na rozpoznanie zmian jest poleganie na "intuicji" i szukanie dużych, rażących błędów (jak wspomniane dłonie).

Wnioski dla laika: Jeśli zdjęcie AI jest wysokiej jakości i zostało wydrukowane, szanse na rozpoznanie manipulacji przez osobę bez specjalistycznej wiedzy są bardzo małe. W świecie cyfrowym istnieją zaawansowane detektory AI, które analizują wzorce na poziomie pikseli i są w stanie zidentyfikować źródło obrazu (np. Midjourney, DALL-E). Jednak po przejściu do formy fizycznej, jedyną obroną jest krytyczne myślenie i zwracanie uwagi na nienaturalne detale, które zdradzają, że obraz jest "zbyt idealny" lub zawiera logiczne sprzeczności.