To, dlaczego futro Twojego mruczka ma taki, a nie inny kolor, to fascynująca opowieść zapisana w jego genach. Cała ta niesamowita różnorodność barw i wzorów, od czarnego jak noc, przez płomiennie rudy, aż po elegancki liliowy, sprowadza się tak naprawdę do działania zaledwie kilku kluczowych genów i dwóch podstawowych barwników!

Można powiedzieć, że każdy kot jest genetyczną układanką, a końcowy efekt, który widzimy, to wynik skomplikowanej współpracy genów dominujących, recesywnych i tych, które po prostu maskują działanie innych.

Dwa podstawowe kolory, które tworzą całą paletę

Wszystkie kolory kociej sierści wynikają z produkcji i rozmieszczenia tylko dwóch rodzajów pigmentu, czyli barwnika, należącego do grupy melanin:

1. Eumelanina: Odpowiada za kolor czarny i jego pochodne.
2. Feomelanina: Odpowiada za kolor żółty, pomarańczowy lub rudy i jego pochodne.

To, jak te dwa barwniki są produkowane, modyfikowane i rozmieszczane na pojedynczym włosie i całym ciele, decyduje o ostatecznym umaszczeniu.

Geny, które modyfikują kolory

Dwa podstawowe pigmenty to dopiero początek. Cała magia dzieje się za sprawą genów, które niczym filtry w aparacie fotograficznym, zmieniają ich odcień i rozmieszczenie.

Locus B: Od czerni do cynamonu

Geny w tak zwanym locus B decydują o tym, jak dokładnie wygląda eumelanina (czarny barwnik).

• B (Black): Dominujący gen, który daje głęboką czerń.
• b (Chocolate): Recesywny gen, który zmienia czerń na czekoladowy brąz.
• b1 (Cinnamon): Najbardziej recesywny gen, który daje kolor cynamonowy.

Locus D: Rozjaśnianie koloru

Gen w locus D jest odpowiedzialny za rozjaśnienie koloru. Działa jak wybielacz na podstawowe barwy.

• D (Dense): Dominujący gen, który pozwala na pełną ekspresję koloru (np. czarny, czekoladowy, rudy).
• d (Dilute): Recesywny gen (musi wystąpić w parze dd), który rozjaśnia kolor.

Ciekawostka: To właśnie gen d jest odpowiedzialny za powstanie popularnych, "rozmytych" kolorów:

• Czarny (Black) staje się niebieski (Blue, czyli szary).
• Czekoladowy (Chocolate) staje się liliowy (Lilac, czyli beżowo-szary).
• Rudy (Red) staje się kremowy (Cream).

Geny, które tworzą wzory i łaty

Kolor to jedno, ale wzór to drugie! Odpowiadają za niego kolejne zestawy genów.

Locus A: Tabby, czyli pręgowanie

Większość genetyków uważa, że każdy kot jest genetycznie pręgowany (tabby). To naturalne, pierwotne umaszczenie, które odziedziczyły po swoim przodku, żbiku afrykańskim (kot nubijski).

• A (Agouti): Dominujący gen, który pozwala na widoczność pręgowania. Włosy są wtedy zabarwione naprzemiennie na jasne i ciemne pasy.
• a (Non-agouti): Recesywny gen (w układzie aa), który sprawia, że włos jest zabarwiony równomiernie na całej długości, maskując pręgowanie i dając jednolity kolor (np. czarny, niebieski).

Warto wiedzieć: U kotów rudych i kremowych, nawet jeśli mają gen aa (jednolity kolor), pręgowanie często jest słabo widoczne (tzw. ghost markings), ponieważ gen a nie jest w stanie w pełni zablokować wzoru na feomelaninie.

Locus S: Białe łaty

Gen S (Piebald Spotting) odpowiada za występowanie białych łat na futrze. Biały kolor to tak naprawdę brak pigmentu.

• S (Spotting): Dominujący gen, który warunkuje obecność bieli (np. koty dwukolorowe, arlekiny, vany).
• s (Non-spotting): Recesywny gen, który oznacza brak białych znaczeń.

Gen W: Całkowicie biały kot

Istnieje też gen W (White), który jest epistatyczny, co oznacza, że maskuje działanie wszystkich innych genów koloru. Kot o genotypie z dominującym W będzie całkowicie biały, niezależnie od tego, czy genetycznie jest czarny, rudy czy liliowy.

Tajemnica szylkretów i kotów syjamskich

Niektóre umaszczenia są tak wyjątkowe, że zasługują na osobne wyjaśnienie:

Szylkretowe (Tortoiseshell) i Tricolor (Calico)

Te piękne, łaciate koty są niemal zawsze samicami (kotkami). Dlaczego? Ponieważ gen O (Orange), odpowiedzialny za kolor rudy, jest zlokalizowany na chromosomie płciowym X.

• Kocury mają chromosomy płciowe XY, co oznacza, że mogą być albo rude (jeśli odziedziczą O na X), albo czarne/inne (jeśli odziedziczą o na X) – nigdy obu naraz.
• Koty (samice) mają chromosomy XX. Aby być szylkretową, kotka musi odziedziczyć jeden gen O (rudy) na jednym chromosomie X i jeden gen o (nie-rudy, czyli czarny/inny) na drugim chromosomie X. Mozaika kolorów wynika z losowej inaktywacji jednego z chromosomów X w każdej komórce ciała.

Colorpoint (Syjamski)

Umaszczenie typu point (ciemniejsze uszy, pyszczek, łapy i ogon, jak u kotów syjamskich) jest wynikiem działania genu C (Color), który jest wrażliwy na temperaturę. Gen ten koduje enzym, który działa tylko w niższych temperaturach.

Kocięta rodzą się białe lub bardzo jasne, ponieważ w łonie matki jest ciepło. Ciemne znaczenia pojawiają się dopiero w chłodniejszych częściach ciała (końcówki), gdzie temperatura jest niższa. Jeśli kot syjamski żyje w bardzo ciepłym klimacie, jego pointy mogą być jaśniejsze, a jeśli w chłodnym – ciemniejsze!