Gdybyśmy nagle obudzili się z płetwami zamiast stóp i oczami przystosowanymi do wodnego świata, nasze życie, kultura i cała cywilizacja wywróciłyby się do góry nogami. To fascynująca hipoteza, która zmusza nas do zastanowienia się, jak bardzo jesteśmy ukształtowani przez środowisko, w którym żyjemy.

Zacznijmy od tego, co najbardziej rzuca się w oczy — od naszych nowych „nóg”.

Płetwy zamiast stóp: pożegnanie z bieganiem

Ewolucja wyposażyła nas w stopy, które są mistrzami w jednym: w efektywnym i stabilnym, dwunożnym poruszaniu się po lądzie. Płetwy, z kolei, są aerodynamicznym cudem, ale tylko w wodzie.

Lądowa katastrofa

Gdyby nasze stopy przekształciły się w naturalne płetwy, podobne do tych u fok czy delfinów, mielibyśmy poważny problem z poruszaniem się po lądzie.

1. Brak stabilności: Płetwy mają dużą powierzchnię, idealną do odpychania wody, ale fatalną do utrzymania równowagi na twardym gruncie. Nasza wyprostowana, dwunożna postawa wymaga precyzyjnego balansu, a szeroka, elastyczna płetwa nie zapewniłaby odpowiedniego podparcia. Każdy krok byłby wyzwaniem, a bieganie — niemal niemożliwe.
2. Styl poruszania się: Płetwonogie, takie jak foki, mają kończyny przekształcone w płetwy. Niektóre gatunki (uchatki, morsy) potrafią zginać tylne płetwy pod tułów, co pozwala im na niezdarny, ale jednak czworonożny ruch po lądzie. Jednak foki właściwe (fokowate) nie mają tej zdolności; ich tylne płetwy są skierowane do tyłu, co zmusza je do pełzania lub "ślizgania się" po lądzie, używając głównie przednich kończyn. Człowiek z takimi płetwami musiałby porzucić bipedalizm na rzecz pełzania lub nieefektywnego skakania.
3. Kultura i infrastruktura: Zapomnij o butach, samochodach (pedałach), schodach, a nawet o większości sportów. Nasze miasta, domy i drogi są zaprojektowane dla stóp. Cywilizacja musiałaby przenieść się bliżej wody lub całkowicie zmienić swoją architekturę, wprowadzając systemy kanałów, ramp i powierzchni, po których można się ślizgać.

Wodny superbohater

W wodzie bylibyśmy niekwestionowanymi mistrzami. Płetwy, w połączeniu z naszym silnym tułowiem i zdolnością do długiego wstrzymywania oddechu (która prawdopodobnie również by się rozwinęła), uczyniłyby nas niesamowicie szybkimi i zwrotnymi pływakami.

Prawdopodobnie przyjęlibyśmy styl życia podobny do płetwonogich (fok i lwów morskich) — większość czasu spędzalibyśmy w wodzie, wychodząc na ląd tylko w celu odpoczynku, rozmnażania i opieki nad młodymi.

Oczy jak okulary pływackie: widzenie w dwóch światach

Drugi element Twojego pytania dotyczy oczu przypominających okulary pływackie. To jest kluczowa adaptacja, ponieważ ludzkie oko jest katastrofalnie nieprzystosowane do widzenia pod wodą.

Dlaczego widzimy źle pod wodą?

Główna siła skupiająca (refrakcyjna) naszego oka pochodzi od rogówki — przezroczystej warstwy na zewnątrz oka. W powietrzu, różnica współczynników załamania światła między powietrzem a rogówką jest bardzo duża, co zapewnia około 43 dioptrii skupienia.

Gdy zanurzamy oko w wodzie, różnica współczynników załamania między wodą a rogówką jest minimalna. W rezultacie rogówka traci niemal całą swoją moc skupiającą, a światło jest skupiane daleko za siatkówką. To powoduje, że stajemy się skrajnymi dalekowidzami (nadwzroczność rzędu 43 dioptrii) i widzimy wszystko jako niewyraźną plamę.

Jak działają „naturalne okulary”?

Żeby widzieć wyraźnie zarówno w wodzie, jak i na lądzie, nasze oczy musiałyby naśladować adaptacje ssaków morskich, takich jak foki i delfiny, które widzą doskonale w obu środowiskach.

Istnieją dwa główne sposoby, w jakie natura rozwiązuje ten problem:

1. Bardzo silna soczewka: Zwierzęta wodne często mają niemal kulistą soczewkę (nasza jest bardziej płaska), która jest na tyle silna, że może samodzielnie skupiać światło w wodzie. Na lądzie, gdy rogówka odzyskuje swoją moc, ta soczewka byłaby zbyt silna, prowadząc do skrajnej krótkowzroczności.
2. Zmienna akomodacja: Foki i inne ssaki morskie mają zdolność do drastycznej zmiany kształtu soczewki lub wykorzystania mniejszej powierzchni oka (np. poprzez mrużenie), aby zneutralizować efekt rogówki na lądzie lub wzmocnić soczewkę w wodzie.

Gdybyśmy mieli struktury oczu przypominające okulary pływackie, prawdopodobnie mielibyśmy:

• Grubą, elastyczną soczewkę i bardzo silne mięśnie akomodacyjne, które mogłyby błyskawicznie zmieniać jej kształt, kompensując różnice między powietrzem a wodą.
• Specjalną błonę migawkową (nictitating membrane), która chroniłaby oko przed słoną wodą i piaskiem, działając jak przezroczysta osłona.

Ciekawostka: W przypadku ssaków morskich (walenie, syreny) ewolucja poszła w kierunku poziomych płetw ogonowych, ponieważ ich lądowi przodkowie mieli już wyprostowaną postawę i kręgosłupy, które poruszały się w osi góra-dół. Wykorzystanie tego ruchu było najłatwiejszą drogą do efektywnego pływania.

Konsekwencje dla człowieka

Taka zmiana anatomiczna miałaby głębokie konsekwencje:

• Styl życia: Staliśmy się gatunkiem wodnym lub półwodnym. Nasze główne siedliska znajdowałyby się na wybrzeżach, w deltach rzek lub na pływających platformach. Ląd byłby miejscem trudnym, niebezpiecznym i męczącym.
• Kultura i technologia: Najważniejsze technologie dotyczyłyby budownictwa podwodnego, akwakultury i nawigacji. Transport lądowy stałby się niszowy.
• Ewolucja ciała: Płetwy wymagałyby silniejszego tułowia i miednicy, a nogi stałyby się krótsze i bardziej muskularne u podstawy. Nasze ciało stałoby się prawdopodobnie bardziej opływowe (hydrodynamiczne), jak u delfinów czy fok.
• Percepcja: Zdolność do doskonałego widzenia pod wodą otworzyłaby przed nami zupełnie nowy świat. Zaczęlibyśmy eksplorować i kolonizować oceany, które obecnie są dla nas w dużej mierze niedostępne bez zaawansowanego sprzętu.

Podsumowując, człowiek z płetwami i oczami "pływackimi" nie byłby już człowiekiem lądowym. Byłby to nowy gatunek, który porzuciłby dominację na lądzie na rzecz panowania w oceanach. Nasza cywilizacja stałaby się thalassokracją — potęgą morską, w której najcenniejsze zasoby i najważniejsze szlaki komunikacyjne znajdowałyby się pod powierzchnią wody.