To jest jedno z tych pytań, które nurtuje nas wszystkich, ale rzadko kiedy zadajemy je na głos! Zapach kału, choć naturalny, bywa naprawdę intensywny i nieprzyjemny. Co ciekawe, to nie jest żaden przypadek ani „złośliwość natury”, ale czysta chemia i biologia. A to, dlaczego woń nasila się z czasem, ma swoje logiczne wytłumaczenie.

Skąd bierze się ten charakterystyczny, nieprzyjemny zapach?

Krótka odpowiedź brzmi: bakterie i produkty ich pracy.

Kał to końcowy produkt trawienia, który składa się głównie z wody (około 70-75%), niestrawionych resztek pokarmowych, złuszczonego nabłonka jelit, soków trawiennych oraz, co najważniejsze, z ogromnej ilości bakterii (stanowią one nawet 10-15% masy kału).

Te miliardy mikroorganizmów, które żyją w naszych jelitach (mikrobiom), mają za zadanie rozłożyć resztki jedzenia, których nasz organizm sam nie potrafi strawić. W trakcie tego procesu fermentacji i gnicia powstają lotne związki chemiczne, które są gazami i to właśnie one uderzają nas w nozdrza.

Chemiczny koktajl zapachowy

Za ten "toaletowy aromat" odpowiada kilka kluczowych substancji:

1. Siarkowodór (H₂S): To on jest głównym winowajcą zapachu zgniłych jaj. Powstaje, gdy bakterie rozkładają białka bogate w siarkę (np. te pochodzące z mięsa, jajek, czy warzyw krzyżowych, takich jak brokuły, kapusta i kalafior).
2. Indole i Skatole: Te związki powstają w wyniku rozkładu aminokwasu tryptofanu. Ich nazwy brzmią nieprzyjemnie i tak też pachną – są odpowiedzialne za ten charakterystyczny, fekalny, gnilny zapach.
3. Fenole i Krótkołańcuchowe Kwasy Tłuszczowe: Dodają chemicznej i czasem kwaśnej nuty do całości kompozycji.
4. Metan: Jest gazem fermentacyjnym, który sam w sobie jest bezwonny, ale towarzyszy innym związkom siarki, przyczyniając się do ogólnego procesu powstawania gazów.

Ciekawostka: Skatol w bardzo małych stężeniach jest używany w przemyśle perfumeryjnym i jako dodatek do niektórych smaków, ponieważ może wydzielać delikatny, kwiatowy zapach. Jednak w stężeniu obecnym w kale jest to substancja o silnej, odpychającej woni.

Dlaczego zapach nasila się z czasem?

Właśnie opuściłeś toaletę, a po kilku minutach zapach wydaje się być jeszcze gorszy? To zjawisko ma swoje uzasadnienie w chemii i fizyce.

1. Kontynuacja procesu rozkładu

Mimo że kał opuścił już jelito, wciąż jest pełen aktywnych bakterii i niestrawionych resztek pokarmowych. Po wydaleniu bakterie te nie przestają pracować. W ciepłym i wilgotnym środowisku (np. w muszli klozetowej) nadal rozkładają materię organiczną, zwłaszcza białka, co prowadzi do ciągłej produkcji lotnych związków siarki, indoli i skatoli. Im dłużej kał pozostaje na zewnątrz, tym więcej tych silnie pachnących gazów jest uwalnianych do powietrza.

2. Uwalnianie lotnych związków

Wiele związków odpowiedzialnych za zapach kału to substancje lotne. Oznacza to, że łatwo przechodzą ze stanu ciekłego lub stałego w stan gazowy (parują) w temperaturze pokojowej.

Gdy kał jest w jelicie, gazy te są częściowo zatrzymywane lub wchłaniane. Po wydaleniu, zwłaszcza gdy masa kałowa ma dużą powierzchnię kontaktu z powietrzem (np. w płytkiej wodzie), lotne substancje chemiczne są intensywnie uwalniane, a ich stężenie w powietrzu szybko rośnie.

3. Zmiana warunków środowiskowych

W jelicie grubym panują warunki beztlenowe (lub prawie beztlenowe). Po wydaleniu kał styka się z tlenem, co może wpływać na aktywność i metabolizm niektórych bakterii, prowadząc do powstania nieco innych, a czasem intensywniejszych, produktów rozkładu.

Podsumowując, intensyfikacja zapachu z czasem to efekt ciągłej pracy bakterii i stopniowego uwalniania się lotnych związków chemicznych do otoczenia.

Kiedy zapach kału powinien niepokoić?

Normalny zapach kału jest nieprzyjemny, ale zazwyczaj "do zniesienia" i zależy od diety. Jednak nagła lub trwała zmiana zapachu na wyjątkowo cuchnący, kwaśny, słodkawy lub przypominający spalone włosy, może być sygnałem ostrzegawczym.

Bardzo cuchnące stolce, często tłuste i trudne do spłukania, mogą wskazywać na:

• Zespół złego wchłaniania (np. w przebiegu celiakii, przewlekłego zapalenia trzustki).
• Infekcje jelitowe (np. bakteryjne, takie jak Clostridioides difficile, które może dawać słodkawy zapach).
• Długotrwałe zaparcia, gdzie masy kałowe zalegają w jelitach, sprzyjając intensywniejszym procesom gnilnym.

W przypadku, gdy nieprzyjemny zapach kału utrzymuje się lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy (biegunka, krew, śluz, ból brzucha), zawsze warto skonsultować się z lekarzem.