Analiza wydarzeń z lipca 2016 roku w Turcji z perspektywy amerykańskiego wymiaru sprawiedliwości to fascynujące ćwiczenie z zakresu prawa porównawczego. Choć systemy prawne Turcji i USA znacząco się różnią, amerykański kodeks karny (United States Code, w szczególności Title 18) posiada bardzo konkretne instrumenty do ścigania osób próbujących obalić porządek konstytucyjny siłą. Gdyby sprawcy zamachu stanu stanęli przed sądem federalnym w Stanach Zjednoczonych, lista zarzutów byłaby długa, a kary – surowe.

Spisek w celu buntu (Seditious Conspiracy)

Jednym z najpoważniejszych zarzutów, jakie usłyszeliby organizatorzy, jest „seditious conspiracy” (18 U.S.C. § 2384). To przestępstwo polega na porozumieniu co najmniej dwóch osób w celu obalenia rządu Stanów Zjednoczonych lub przeciwstawienia się jego władzy siłą.

W kontekście wydarzeń w Turcji, gdzie planowano przejęcie kluczowych instytucji państwowych, amerykański prokurator musiałby wykazać, że oskarżeni spiskowali, aby „siłą zapobiec, przeszkodzić lub opóźnić wykonanie jakiegokolwiek prawa Stanów Zjednoczonych”. W USA za ten czyn grozi do 20 lat więzienia. Warto zauważyć, że zarzut ten był niedawno szeroko omawiany w mediach w związku z procesami uczestników wydarzeń na Kapitolu z 6 stycznia 2021 roku.

Bunt lub powstanie (Rebellion or Insurrection)

Kolejnym paragrafem, który znalazłby zastosowanie, jest 18 U.S.C. § 2383. Dotyczy on osób, które bezpośrednio biorą udział w buncie lub powstaniu przeciwko władzy państwowej. Przepis ten przewiduje nie tylko karę grzywny lub pozbawienia wolności do lat 10, ale – co niezwykle istotne – nakłada dożywotni zakaz sprawowania jakichkolwiek urzędów publicznych w Stanach Zjednoczonych. Dla wojskowych zaangażowanych w pucz oznaczałoby to całkowitą degradację i koniec kariery politycznej czy administracyjnej.

Zdrada stanu (Treason)

Choć potocznie często mówi się o zdradzie stanu, w amerykańskim systemie prawnym jest to przestępstwo zdefiniowane bezpośrednio w Konstytucji (Artykuł III, Sekcja 3) i jest niezwykle trudne do udowodnienia. Zdrada polega na „wypowiedzeniu wojny przeciwko Stanom Zjednoczonym lub przyłączeniu się do ich nieprzyjaciół, udzielaniu im pomocy i wsparcia”.

W przypadku puczu w Turcji, amerykański sąd musiałby rozważyć, czy działania spiskowców można zakwalifikować jako „wypowiedzenie wojny” własnemu państwu. Kara za zdradę (18 U.S.C. § 2381) jest najsurowsza z możliwych – obejmuje karę śmierci lub dożywocie, przy czym minimalny wyrok to 5 lat więzienia i grzywna nie mniejsza niż 10 000 dolarów.

Nawoływanie do obalenia rządu (Advocating Overthrow of Government)

Tak zwany „Smith Act” (18 U.S.C. § 2385) penalizuje świadome nawoływanie, pomaganie lub nauczanie o potrzebie obalenia rządu siłą lub przemocą. Pod ten paragraf mogłyby podpaść osoby, które nie brały bezpośredniego udziału w walkach na ulicach Ankary czy Stambułu, ale zajmowały się propagandą, wydawaniem rozkazów ideologicznych lub organizowaniem struktur mających na celu destabilizację państwa.

Ciekawostka: Czy w USA można zostać skazanym za pucz dokonany za granicą?

To skomplikowana kwestia prawna. Amerykańskie sądy mają tzw. jurysdykcję ekstraterytorialną tylko w określonych przypadkach (np. terroryzm wymierzony w obywateli USA, spisek mający skutki na terytorium Stanów). Gdyby jednak spiskowcy planowali zamach stanu w Turcji, przebywając na terytorium USA, mogliby zostać oskarżeni o naruszenie „Neutrality Act” (18 U.S.C. § 960), który zabrania przygotowywania wypraw zbrojnych przeciwko państwom, z którymi USA pozostają w pokoju.

Przestępstwa towarzyszące: morderstwa i terroryzm

Poza przestępstwami politycznymi, sprawcy zamachu stanu odpowiedzieliby za konkretne akty przemocy. W USA prokuratura mogłaby postawić zarzuty:

• Morderstwo pierwszego stopnia (18 U.S.C. § 1111): Za śmierć cywilów i funkcjonariuszy policji.
• Użycie broni masowego rażenia lub materiałów wybuchowych (18 U.S.C. § 2332a): W kontekście bombardowania budynku parlamentu (Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji) przez myśliwce F-16.
• Terroryzm transnarodowy: Jeśli działania spiskowców zostałyby uznane za mające na celu zastraszenie ludności cywilnej lub wpłynięcie na politykę rządu poprzez zastraszanie i przymus.

Podsumowanie potencjalnego wyroku

W amerykańskim systemie prawnym wyroki za poszczególne przestępstwa federalne często podlegają kumulacji. Oznacza to, że liderzy zamachu stanu mogliby usłyszeć wyrok opiewający na kilkakrotne dożywocie. Oprócz samej „zdrady” czy „spisku”, kluczowe byłyby zarzuty kryminalne związane z ofiarami śmiertelnymi (podczas puczu zginęło ponad 240 osób). Amerykański sąd, kierując się literą prawa, potraktowałby takie działania jako najcięższy atak na fundamenty demokracji, co niemal gwarantowałoby najwyższy wymiar kary przewidziany w tamtejszym kodeksie.