Dywizjon 303 im. Tadeusza Kościuszki to bez wątpienia najsłynniejsza polska jednostka lotnicza, która zapisała się złotymi zgłoskami w historii II wojny światowej. Choć większość z nas kojarzy go głównie z heroiczną walką podczas Bitwy o Anglię w 1940 roku, rok 1941 był dla jednostki okresem równie intensywnym, pełnym zmian kadrowych i przejścia do działań ofensywnych nad terytorium okupowanej Europy.

W 1941 roku funkcję dowódcy polskiego (Polish Squadron Leader) w Dywizjonie 303 sprawowało kolejno kilku wybitnych pilotów. Warto pamiętać, że w tamtym czasie w polskich dywizjonach w RAF istniało podwójne dowództwo – polskie i brytyjskie (doradcze), jednak z czasem rola Brytyjczyków malała, a polscy oficerowie przejmowali pełną odpowiedzialność za jednostkę.

Dowódcy Dywizjonu 303 w 1941 roku

Rok 1941 był czasem rotacji na stanowisku dowódczym, co wynikało zarówno z awansów, jak i tragicznych strat wojennych. Oto lista oficerów, którzy prowadzili „Kościuszkowców” w tym okresie:

Adam Kowalczyk (do 20 lutego 1941)

Kpt. pil. Adam Kowalczyk objął dowództwo jeszcze w listopadzie 1940 roku, zastępując legendarnego Witolda Urbanowicza. Prowadził dywizjon przez trudne zimowe miesiące na przełomie lat 1940 i 1941, kiedy jednostka lizała rany po Bitwie o Anglię i przygotowywała się do nowych zadań.

Zdzisław Henneberg (20 lutego 1941 – 12 kwietnia 1941)

To jedna z najbardziej tragicznych postaci w historii dywizjonu. Henneberg był wybitnym pilotem, który brał udział w obronie Warszawy, a później walczył we Francji. Pod jego dowództwem dywizjon zaczął latać na nowe zadania typu „Circus” (osłona bombowców) oraz „Rhubarb” (atakowanie celów naziemnych). 12 kwietnia 1941 roku, podczas powrotu z ataku na lotnisko we Francji, jego samolot został uszkodzony przez artylerię przeciwlotniczą. Henneberg musiał wodować w kanale La Manche. Mimo zakrojonej na szeroką skalę akcji ratunkowej, jego ciała nigdy nie odnaleziono.

Wojciech Kołaczkowski (3 lipca 1941 – 20 listopada 1941)

Po śmierci Henneberga nastąpił krótki okres przejściowy, aż w lipcu dowództwo objął kpt. Wojciech Kołaczkowski. Był to czas, w którym Dywizjon 303 przesiadł się na nowocześniejsze maszyny – Supermarine Spitfire Mk V. Kołaczkowski był ceniony za spokój i doskonałe umiejętności taktyczne, co pozwoliło jednostce utrzymać wysoką skuteczność w starciach z Luftwaffe nad Francją.

Bolesław Drobiński (od 21 listopada 1941)

Pod koniec roku stery przejął kpt. Bolesław Drobiński, as myśliwski, który zasłynął m.in. uszkodzeniem samolotu słynnego niemieckiego asa Adolfa Gallanda. Drobiński dowodził jednostką do początków 1942 roku.

Brytyjscy dowódcy (Squadron Leaders)

Warto wspomnieć, że do początku 1941 roku funkcję brytyjskiego dowódcy sprawował S/Ldr Ronald Kellett, a po nim m.in. S/Ldr John Kent (znany jako „Kentowski”). Jednak wraz z rosnącym doświadczeniem Polaków, brytyjski nadzór stawał się coraz bardziej formalny, aż w końcu polscy dowódcy zyskali pełną samodzielność operacyjną.

Ciekawostka: Zmiana maszyn i taktyki

Rok 1941 był dla Dywizjonu 303 przełomowy nie tylko pod względem personalnym. To właśnie wtedy jednostka pożegnała wysłużone Hawker Hurricane’y i przesiadła się na legendarne Spitfire’y. Zmienił się też charakter wojny – Polacy nie musieli już tylko bronić Londynu, ale sami zaczęli „odwiedzać” Niemców po drugiej stronie kanału La Manche, biorąc udział w wielkich operacjach powietrznych, które miały przygotować grunt pod przyszłą inwazję na Europę.

Podsumowując, jeśli szukasz odpowiedzi na pytanie, kto dowodził Dywizjonem 303 w 1941 roku, musisz wziąć pod uwagę konkretny miesiąc, ponieważ był to rok dynamicznych zmian na samym szczycie jednostki. Najdłużej w tym roku funkcję tę sprawował Wojciech Kołaczkowski.