Patrząc na mapę Azji Południowo-Wschodniej, trudno nie zauważyć pewnej geograficznej osobliwości. Brunei, niewielki, ale niezwykle bogaty sułtanat leżący na północnym wybrzeżu wyspy Borneo, jest krajem przedzielonym na dwie części. Pomiędzy główną częścią państwa a dystryktem Temburong znajduje się pas ziemi należący do Malezji. Ta nietypowa sytuacja nie jest dziełem przypadku ani kaprysu natury, lecz wynikiem burzliwej historii kolonialnej i stopniowego upadku niegdyś potężnego imperium.

Historia wielkiego imperium, które zaczęło się kurczyć

Zanim zrozumiemy, dlaczego Brunei jest dziś rozdzielone, musimy cofnąć się do czasów jego największej świetności. W XV i XVI wieku Sułtanat Brunei był morską potęgą, która kontrolowała niemal całą wyspę Borneo oraz części dzisiejszych Filipin. Jednak z biegiem lat, pod wpływem wewnętrznych walk o władzę, piractwa i rosnącej presji ze strony mocarstw europejskich (Hiszpanii, Holandii i Wielkiej Brytanii), wpływy sułtanatu zaczęły słabnąć.

Kluczowym momentem dla dzisiejszego kształtu granic Brunei był wiek XIX i pojawienie się postaci Jamesa Brooke’a, brytyjskiego awanturnika, który za pomoc w stłumieniu lokalnej rebelii otrzymał od sułtana tytuł radży Sarawaku. Tak narodziła się dynastia „Białych Radżów”, która przez kolejne dekady systematycznie powiększała swoje terytorium kosztem Brunei.

Dystrykt Limbang – brakujący element układanki

Bezpośrednią przyczyną braku spójności terytorialnej Brunei jest utrata dystryktu Limbang. W 1890 roku Charles Brooke, drugi z Białych Radżów, dokonał aneksji tego obszaru. Limbang był strategicznie położony – wbijał się klinem w terytorium sułtanatu, oddzielając wschodnią prowincję Temburong od reszty kraju.

Sułtan Brunei nigdy nie wyraził zgody na tę aneksję i przez ponad sto lat oficjalnie jej nie uznawał. Spór o Limbang był jednym z najdłuższych konfliktów terytorialnych w regionie. Dopiero w 2009 roku doszło do porozumienia między Brunei a Malezją, w ramach którego sułtanat de facto zrezygnował z roszczeń do tego terenu w zamian za uregulowanie granic morskich i współpracę przy wydobyciu surowców. Mimo to, fizyczna przerwa w terytorium pozostała faktem.

Temburong – odizolowana perła Brunei

Dystrykt Temburong, choć oddzielony od stolicy (Bandar Seri Begawan), jest dla Brunei niezwykle cenny. To właśnie tam znajdują się najlepiej zachowane lasy deszczowe, w tym słynny Park Narodowy Ulu Temburong. Przez dziesięciolecia mieszkańcy tego regionu oraz turyści musieli mierzyć się z logistycznymi wyzwaniami.

Aby dostać się z jednej części kraju do drugiej drogą lądową, trzeba było kilkakrotnie przekraczać granicę z Malezją, co wiązało się z uciążliwymi kontrolami paszportowymi i celnymi. Alternatywą była podróż szybką łodzią motorową przez zatokę, co jednak zależało od warunków pogodowych.

Ciekawostka: Most, który zmienił wszystko

W 2020 roku Brunei dokonało historycznego przełomu, otwierając Most Sułtana Hadżiego Omara Alego Saifuddiena. Jest to jedna z najdłuższych przepraw w Azji Południowo-Wschodniej (liczy około 30 kilometrów). Most ten przebiega nad wodami Zatoki Brunei, łącząc bezpośrednio główną część kraju z dystryktem Temburong. Dzięki tej inwestycji Brunei odzyskało „wewnętrzną spójność” komunikacyjną, mimo że terytorialnie nadal pozostaje rozdzielone przez malezyjski Limbang.

Dlaczego Brunei nie odzyskało Limbangu?

Można by zadać pytanie: skoro Brunei jest tak bogate dzięki złożom ropy i gazu, dlaczego po prostu nie „odkupiło” brakującego kawałka ziemi? W polityce międzynarodowej granice rzadko zmieniają się w ten sposób. Malezja traktuje Limbang jako integralną część stanu Sarawak, a stabilność regionu opiera się na nienaruszalności granic ustalonych w epoce postkolonialnej.

Dziś Brunei akceptuje swój kształt geograficzny, skupiając się na nowoczesnej infrastrukturze, która niweluje niedogodności wynikające z historii. Choć na mapie kraj ten wygląda na podzielony, dzięki gigantycznemu mostowi i dobrym relacjom z Malezją, podział ten stał się obecnie bardziej ciekawostką kartograficzną niż realnym problemem dla jego mieszkańców.