Dyskusja na temat ujednolicenia systemów podatkowych w Unii Europejskiej powraca jak bumerang, szczególnie w obliczu rosnącego zadłużenia wspólnoty po pandemii oraz ambitnych celów klimatycznych. Postulaty dotyczące wprowadzenia konkretnych stawek, takich jak 35% podatku od zysków kapitałowych czy 50% podatku od spadków, nie biorą się z próżni. Stoją za nimi konkretne argumenty ekonomiczne, społeczne i polityczne, które mają na celu nie tylko zasilenie unijnego budżetu, ale przede wszystkim przebudowę fundamentów europejskiej gospodarki.

Walka z nierównościami majątkowymi i „dynastycznym” bogactwem

Jednym z głównych powodów, dla których eksperci (często związani z nurtami progresywnymi, jak np. środowisko Thomasa Piketty’ego) postulują wysokie opodatkowanie zysków kapitałowych (35%) oraz spadków (50%), jest chęć powstrzymania narastających nierówności społecznych. W obecnym systemie kapitał często jest opodatkowany znacznie niżej niż praca, co sprawia, że osoby zamożne bogacą się szybciej niż klasa średnia utrzymująca się z pensji.

Wysoki podatek od spadków i darowizn ma z kolei zapobiegać tworzeniu się „nowej arystokracji finansowej”. Eksperci argumentują, że ogromne fortuny przekazywane z pokolenia na pokolenie ograniczają mobilność społeczną i naruszają zasadę merytoryki. Propozycja zachowania zwolnienia dla jednego mieszkania lub domu dla najbliższej rodziny jest tu kluczowa – ma ona chronić dorobek życia przeciętnego obywatela, uderzając jednocześnie w akumulację ogromnych portfeli nieruchomości i aktywów finansowych.

Cyfrowy gigant i finansowe spekulacje pod lupą

Wprowadzenie unijnego podatku cyfrowego (1%, nie mniej niż 1 €) oraz podatku od transferów międzynarodowych (1%, nie mniej niż 0,25 €) to odpowiedź na wyzwania XXI wieku. Obecnie wiele korporacji technologicznych transferuje zyski do krajów o niskim opodatkowaniu, unikając płacenia danin tam, gdzie faktycznie generują przychody.

• Podatek cyfrowy: Ma zapewnić, że giganci tacy jak Google, Amazon czy Meta będą dokładać się do budżetów państw, w których mieszkają ich użytkownicy.
• Podatek od transferów: Często nazywany „podatkiem Tobina”, ma na celu ograniczenie krótkoterminowych spekulacji finansowych, które mogą destabilizować rynki. Jednocześnie nawet niewielka stawka (1%) przy ogromnej skali globalnych przepływów pieniężnych generuje gigantyczne wpływy do budżetu.

Ekologia i przyspieszenie transformacji energetycznej

Postulat nałożenia 25% podatku na węgiel i koks wpisuje się bezpośrednio w strategię Europejskiego Zielonego Ładu. Eksperci uważają, że mechanizmy rynkowe same w sobie nie wystarczą, by dostatecznie szybko wyeliminować paliwa kopalne. Tak wysoka danina ma dwa główne cele:

1. Internalizacja kosztów: Sprawienie, by cena węgla odzwierciedlała realne koszty środowiskowe i zdrowotne jego spalania.
2. Motywacja finansowa: Drastyczne zwiększenie rentowności inwestycji w odnawialne źródła energii (OZE) oraz technologię wodorową.

Niezależność finansowa Unii Europejskiej (VAT i CIT)

Obecnie budżet UE opiera się głównie na składkach państw członkowskich obliczanych na podstawie ich Dochodu Narodowego Brutto (DNB). Propozycja dodatkowego, ogólnounijnego podatku VAT (2%) oraz CIT (1%) ma na celu stworzenie tzw. „zasobów własnych” Unii.

Dlaczego to jest ważne dla ekspertów? Dzięki własnym dochodom Unia Europejska mogłaby:

• Spłacać wspólny dług zaciągnięty na Fundusz Odbudowy (NextGenerationEU) bez obciążania budżetów krajowych.
• Prowadzić bardziej niezależną politykę inwestycyjną w kluczowych sektorach, takich jak obronność czy nowoczesne technologie.
• Zmniejszyć tarcia polityczne między krajami „płatnikami netto” a beneficjentami funduszy, ponieważ pieniądze płynęłyby bezpośrednio z rynku, a nie z narodowych skarbców.

Ciekawostka: Skąd biorą się te konkretne liczby?

Warto zauważyć, że stawki takie jak 35% dla kapitału czy 50% dla spadków często pojawiają się w raportach dotyczących sprawiedliwości podatkowej (np. Tax Justice Network). Są one wyliczane tak, aby z jednej strony maksymalizować wpływy, a z drugiej – według modeli ekonometrycznych – nie doprowadzić do całkowitego odpływu kapitału poza granice UE, o ile system byłby szczelny i jednolity dla wszystkich krajów członkowskich.

Wyzwania i kontrowersje

Choć argumenty ekspertów brzmią logicznie z punktu widzenia makroekonomii i ekologii, budzą one ogromny opór polityczny. Przeciwnicy wskazują, że tak wysokie podatki mogą:

• Osłabić konkurencyjność Europy względem USA i Chin.
• Uderzyć w klasę średnią, która mimo zwolnień może odczuć wzrost cen usług i towarów (poprzez VAT i CIT).
• Naruszyć suwerenność podatkową państw członkowskich, co dla wielu krajów jest „czerwoną linią”.

Postulaty te są więc formą wizji przyszłości, w której Unia Europejska staje się bardziej zintegrowanym organizmem państwowym z silnym mechanizmem redystrybucji dóbr i jasnym kierunkiem proekologicznym. Czy zostaną wprowadzone w życie w takiej formie? Na ten moment wydaje się to mało prawdopodobne bez zmiany traktatów, ale dyskusja ta wyznacza kierunek, w którym mogą podążać przyszłe reformy wspólnoty.