Kiedy wchodzimy na salę rozpraw, jedną z pierwszych rzeczy, która rzuca się w oczy (poza powagą miejsca), są togi noszone przez prawników. Ten charakterystyczny strój urzędowy nie jest jedynie kwestią tradycji czy estetyki – pełni on ważną funkcję identyfikacyjną. Dzięki kolorowym żabotom, czyli ozdobnym pasom materiału pod szyją, oraz lamówkom przy rękawach i kołnierzu, od razu wiemy, z kim mamy do czynienia. Każdy kolor ma swoje przypisane znaczenie i wskazuje na rolę, jaką dana osoba pełni w procesie.

Czerwień – kolor sędziów i prokuratorów

Najbardziej wyrazistym kolorem w polskim sądownictwie jest czerwień. Co ciekawe, barwa ta jest wspólna dla dwóch grup zawodowych, które w procesie karnym stoją po przeciwnych stronach barykady: sędziów oraz prokuratorów.

Czerwień symbolizuje powagę państwa, władzę oraz – w przypadku prokuratora – funkcję oskarżyciela publicznego działającego w imieniu Rzeczypospolitej. Sędziowie noszą czerwień jako znak sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Warto jednak wiedzieć, że choć kolor żabota jest taki sam, sędzia podczas orzekania zawsze nosi dodatkowy atrybut: łańcuch z wizerunkiem orła, który podkreśla, że wyrok wydawany jest w imieniu państwa.

Zieleń – nadzieja dla oskarżonego

Jeśli widzisz prawnika z zielonym żabotem, masz przed sobą adwokata. Wybór tego koloru nie jest przypadkowy i sięga głębokiej symboliki. Zieleń od wieków kojarzona jest z nadzieją – w tym przypadku nadzieją klienta na pomyślne rozwiązanie sprawy lub sprawiedliwy proces.

Adwokaci pełnią rolę obrońców w sprawach karnych lub pełnomocników w sprawach cywilnych. Ich zadaniem jest dbanie o interesy klienta, a zielony kolor ma przypominać o tym, że nawet w najtrudniejszej sytuacji prawnej istnieje szansa na obronę.

Niebieski – domena radców prawnych

Niebieski żabot to znak rozpoznawczy radców prawnych. Przez lata zawód radcy prawnego różnił się od zawodu adwokata (głównie zakresem spraw, w których mogli występować), jednak obecnie te różnice niemal całkowicie się zatarły. Radcy prawni mogą dziś bronić w procesach karnych tak samo jak adwokaci.

Kolor niebieski symbolizuje spokój, profesjonalizm i zaufanie. Jest to barwa kojarzona z rzetelnością, co idealnie wpisuje się w charakter pracy doradcy prawnego, który często zajmuje się skomplikowanymi analizami dokumentów i obsługą prawną firm.

Błękit – radcy Prokuratorii Generalnej

Choć na pierwszy rzut oka może się wydawać, że to ten sam kolor co u radców prawnych, w rzeczywistości żaboty radców Prokuratorii Generalnej mają odcień błękitny (często określany jako jasnoniebieski).

To specyficzna grupa prawników, którzy nie reprezentują osób prywatnych ani firm, lecz dbają o interesy Skarbu Państwa. Można ich spotkać w sprawach o ogromnym znaczeniu majątkowym dla kraju. Błękit pozwala odróżnić ich od "zwykłych" radców prawnych oraz od prokuratorów.

Biało-czerwone barwy – Trybunał Konstytucyjny

Najbardziej unikalne żaboty noszą sędziowie Trybunału Konstytucyjnego. Ich togi ozdobione są żabotami w barwach narodowych – biało-czerwonych. Jest to podkreślenie najwyższej rangi tego organu, który stoi na straży Konstytucji, czyli najważniejszego aktu prawnego w Polsce. W tym przypadku symbolika jest jasna: sędziowie ci służą bezpośrednio fundamentom państwowości.

Ciekawostki o togach, o których mogłeś nie wiedzieć

• Skąd się wzięła toga? Współczesna toga wywodzi się z dawnych ubiorów uniwersyteckich i duchownych. W Polsce ujednolicony strój urzędowy dla sędziów wprowadzono w okresie międzywojennym, aby podkreślić bezstronność i godność urzędu – strój miał "ukryć" prywatną osobę, a wyeksponować funkcjonariusza publicznego.
• Wymiary są ściśle określone. To nie jest kwestia mody – rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dokładnie określają, ile centymetrów ma mieć żabot (zazwyczaj ok. 21 cm długości i do 15 cm szerokości) oraz z jakiego materiału ma być wykonana toga (zwykle jest to lekka wełna z domieszką jedwabiu).
• Wypustki i mankiety. Kolor żabota zawsze idzie w parze z kolorem wypustek (lamówek) przy kołnierzu i mankietach. Dzięki temu nawet od tyłu można rozpoznać, jaką funkcję pełni dany prawnik.

Znajomość tych kolorów pozwala lepiej odnaleźć się w sądowej rzeczywistości. Następnym razem, gdy zobaczysz relację z sali rozpraw w telewizji lub będziesz uczestniczyć w rozprawie, bez trudu rozpoznasz, kto jest sędzią, a kto obrońcą.