Wchodzenie w dorosłość, czyli okres między 18. a 30. rokiem życia, to jeden z najbardziej dynamicznych etapów w życiu człowieka. Psychologia określa ten czas mianem „stającej się dorosłości” (ang. emerging adulthood). Choć mogłoby się wydawać, że wraz z wiekiem stajemy się coraz bardziej sceptyczni i ostrożni, rzeczywistość jest nieco bardziej złożona. Twierdzenie, że w tym wieku wzrasta poziom ufności i nastawienia na natychmiastową gratyfikację, nie jest mitem, ale raczej specyficzną cechą rozwojową, która wynika z kombinacji biologii, psychologii i warunków społecznych.

Skąd bierze się większa ufność i łatwowierność?

W wieku 18–30 lat następuje gwałtowne poszerzenie kręgów społecznych. Młodzi ludzie opuszczają bezpieczny parasol ochronny rodziców, idą na studia, zmieniają miasta i zaczynają pierwszą pracę. Ta faza życia naturalnie wymaga zwiększonego poziomu zaufania do nowo poznanych osób, aby móc budować relacje, sieci zawodowe i związki intymne.

Z punktu widzenia psychologii ewolucyjnej, otwartość na innych w tym wieku była kluczowa dla przetrwania gatunku – pozwalała na łączenie się w pary i współpracę poza grupą rodzinną. Problem pojawia się wtedy, gdy ta naturalna otwartość zamienia się w łatwowierność. Młodzi dorośli często nie mają jeszcze wypracowanych mechanizmów obronnych opartych na doświadczeniu (tzw. „intuicji społecznej”), co sprawia, że łatwiej padają ofiarą manipulacji, np. w marketingu wielopoziomowym (MLM) czy w świecie kryptowalutowych oszustw.

Pułapka natychmiastowej gratyfikacji

Nastawienie na natychmiastową gratyfikację, czyli chęć otrzymania nagrody „tu i teraz” bez umiejętności czekania, jest w tej grupie wiekowej szczególnie widoczne. Choć kojarzymy to głównie z dziećmi, u młodych dorosłych przybiera to formę impulsywnych zakupów, nadmiernego korzystania z mediów społecznościowych czy trudności w oszczędzaniu na dalekosiężne cele.

Wynika to w dużej mierze z budowy mózgu. Kora przedczołowa, odpowiedzialna za planowanie, przewidywanie konsekwencji i hamowanie impulsów, kończy swój proces kształtowania się dopiero około 25. roku życia (a czasem nawet później). Do tego czasu układ limbiczny, odpowiedzialny za emocje i odczuwanie przyjemności, często dominuje nad racjonalnym myśleniem. Dodatkowo żyjemy w kulturze „on-demand”, gdzie jedzenie, rozrywka i kontakt z ludźmi są dostępne za jednym kliknięciem, co dodatkowo osłabia mięsień cierpliwości.

Dlaczego tak się dzieje? Biologia i socjologia

Przyczyn tego stanu rzeczy jest kilka i wzajemnie się one przenikają:

1. Niedojrzałość kory przedczołowej: Jak wspomniano, biologiczny „hamulec” w mózgu wciąż jest w fazie instalacji. Młodzi ludzie są bardziej wrażliwi na dopaminę – hormon nagrody – co sprawia, że wizja szybkiego zysku lub natychmiastowej przyjemności jest dla nich znacznie bardziej kusząca niż dla osób po czterdziestce.
2. Eksploracja tożsamości: W wieku 18–30 lat intensywnie szukamy odpowiedzi na pytanie „kim jestem?”. Testowanie różnych postaw, ufanie nowym ideologiom czy grupom jest elementem tego procesu, nawet jeśli wiąże się z ryzykiem.
3. Brak kapitału doświadczeń: Wiele błędów wynika po prostu z tego, że dana osoba popełnia je po raz pierwszy. Brak wcześniejszych negatywnych doświadczeń z nieuczciwymi ludźmi sprawia, że poziom zaufania bazowego jest wyższy.
4. Presja społeczna i FOMO: Strach przed tym, że coś nas ominie (Fear of Missing Out), napędza potrzebę natychmiastowego działania i ulegania trendom, co często idzie w parze z brakiem krytycznej analizy.

Jak chronić młodych dorosłych przed negatywnymi skutkami?

Ochrona nie powinna polegać na zakazach, lecz na budowaniu świadomości i kompetencji. Oto kilka kluczowych obszarów:

Edukacja finansowa i krytyczne myślenie

Nauka zarządzania budżetem i zrozumienie mechanizmu procentu składanego to najlepsza odtrutka na chęć natychmiastowej gratyfikacji. Zrozumienie, jak działają algorytmy mediów społecznościowych i techniki perswazji w reklamach, pozwala nabrać dystansu do „super okazji”.

Trening uważności i odraczania nagrody

Warto praktykować proste techniki, takie jak zasada „72 godzin” przed dokonaniem większego zakupu. Jeśli po trzech dniach chęć posiadania danej rzeczy nadal jest tak samo silna, decyzja jest prawdopodobnie bardziej przemyślana.

Budowanie zdrowego sceptycyzmu

Ważne jest rozróżnienie między byciem cynicznym a byciem sceptycznym. Sceptycyzm to zadawanie pytań: „Dlaczego ta oferta jest tak dobra?”, „Jaki interes ma ta osoba w tym, bym jej zaufał?”. Zachęcanie do weryfikacji informacji w kilku źródłach to podstawa bezpieczeństwa w cyfrowym świecie.

Wsparcie mentorskie

Relacje z osobami nieco starszymi, które przeszły już podobny etap, mogą być bezcenne. Mentor może wskazać pułapki, których młody człowiek, zaślepiony entuzjazmem, po prostu nie widzi.

Ciekawostka: Badania sugerują, że poziom ogólnego zaufania do ludzi w rzeczywistości rośnie wraz z wiekiem (stajemy się bardziej ufni jako seniorzy), ale to właśnie w wieku 18–30 lat jesteśmy najbardziej podatni na tzw. „zaufanie nieuzasadnione”, ponieważ nasza zdolność do wykrywania sygnałów ostrzegawczych w zachowaniu innych wciąż się rozwija.

Zrozumienie, że ufność i impulsywność w tym wieku mają swoje podłoże w neurobiologii, pozwala na większą empatię wobec samego siebie lub młodszych członków rodziny. To nie jest wada charakteru, ale etap podróży, który przy odpowiednim wsparciu może stać się fundamentem mądrej i świadomej dorosłości.