Kraków to miasto, które nieustannie balansuje między głęboką tradycją a nowoczesnością. Z jednej strony przyciąga miłośników historii, z drugiej – tętni życiem artystycznym i dynamicznie się rozwija. Aby lepiej zrozumieć tożsamość stolicy Małopolski, warto przyjrzeć się dwóm zupełnie różnym, ale niezwykle ciekawym zjawiskom z jej przestrzeni. Pierwszym z nich jest Cracow Art Week KRAKERS – jedno z najważniejszych wydarzeń dedykowanych sztuce współczesnej. Drugim, nieco nostalgicznym symbolem codziennego życia krakowian z przełomu wieków, jest dawna, niezwykle popularna sieć sklepów spożywczych Kefirek. Co warto o nich wiedzieć?

Cracow Art Week KRAKERS, czyli święto sztuki współczesnej w Krakowie

Cracow Art Week KRAKERS to wyjątkowe wydarzenie, które na stałe wpisało się w kalendarz kulturalny Krakowa. Jego historia sięga 2012 roku, kiedy to zrodziło się pod nazwą Cracow Gallery Weekend KRAKERS. Z czasem ta lokalna inicjatywa ewoluowała w pełnoprawny tydzień sztuki, stając się jedną z najważniejszych platform promujących sztukę współczesną w Polsce.

Głównym celem KRAKERSa jest wyjście ze sztuką bezpośrednio do ludzi oraz integracja środowiska artystycznego z mieszkańcami i turystami. Festiwal tworzy przestrzeń do dyskusji, edukacji i wymiany myśli, łącząc galerie publiczne, prywatne, a także niezależne pracownie artystyczne i alternatywne miejsca wystawiennicze (tzw. art spaces).

Jak wygląda KRAKERS w praktyce?

Podczas Cracow Art Week Kraków zamienia się w wielką, otwartą galerię. W bogatym programie wydarzenia można znaleźć:

• Wystawy i wernisaże – prezentujące prace zarówno uznanych twórców, jak i debiutantów.
• Spotkania z artystami i kuratorami – dające unikalną szansę na rozmowę o procesie twórczym i interpretacji dzieł.
• Performanse i instalacje artystyczne – często angażujące przestrzeń miejską, podwórka, a nawet nietypowe lokalizacje, które na co dzień nie kojarzą się ze sztuką.
• Dyskusje panelowe i warsztaty – poruszające aktualne problemy społeczne, kulturowe i technologiczne.

Każda edycja festiwalu ma swój motyw przewodni. Przykładowo, jubileuszowa XV edycja projektu odbywa się pod hasłem „Łowcy, zbieracze, praktycy przyszłości”. Nawiązuje ono do antropologicznych poszukiwań w miejskiej tkance, tropienia śladów przeszłości i łączenia ich z wizją nadchodzącego jutra. KRAKERS udowadnia, że sztuka współczesna nie musi być hermetyczna – wręcz przeciwnie, może być fascynującą przygodą dostępną dla każdego na wyciągnięcie ręki.

Sentymentalny powrót do przeszłości: czym była sieć sklepów Kefirek?

Zanim Kraków został zdominowany przez wielkie, międzynarodowe dyskonty i wszechobecne sieci typu convenience, na mapie handlowej miasta królował lokalny gracz o charakterystycznej nazwie Kefirek. Dla wielu mieszkańców Krakowa i okolicznych miejscowości te sklepy były synonimem codziennych, szybkich zakupów.

Początki i złote lata Kefirka

Sieć sklepów spożywczych Kefirek powstała w 1999 roku z inicjatywy firmy Serpol (która później weszła w skład Grupy Kapitałowej Bać-Pol). Szybko zyskała sympatię klientów dzięki szerokiemu asortymentowi świeżych produktów: pachnącego pieczywa, nabiału (w tym tradycyjnych serów góralskich czy kozich) oraz wyrobów od sprawdzonych, lokalnych dostawców.

Kefirek rozwijał się bardzo dynamicznie. W swoim szczytowym momencie, przypadającym na około 2013 rok, sieć liczyła ponad 90 placówek, z czego część działała na zasadzie franczyzy. Charakterystyczne logo i szyldy były stałym elementem krakowskiego krajobrazu, zwłaszcza na osiedlach mieszkaniowych. Sklepy te można było spotkać nie tylko w Krakowie, ale również w Myślenicach czy Kasince Małej.

Trudne czasy i zmierzch marki

Wraz z rosnącą konkurencją ze strony gigantów handlowych, Kefirek zaczął borykać się z problemami finansowymi. W 2014 roku przejęciem sieci była zainteresowana Żabka, która złożyła nawet stosowny wniosek do UOKiK, jednak ostatecznie transakcja nie doszła do skutku.

Chcąc ratować sytuację, właściciele wdrożyli plan awaryjny – podpisali umowę franczyzową z międzynarodową siecią SPAR. Do połowy 2016 roku przeprowadzono rebranding i dotychczasowe sklepy pod szyldem Kefirek zmieniły się w placówki SPAR. Choć marka Kefirek zniknęła z ulic, spółka o tej samej nazwie nadal zarządzała tymi sklepami.

Niestety, problemy finansowe i zadłużenie spółki rosły. Choć w 2018 roku SPAR starał się o pełne przejęcie spółki Kefirek (uzyskując nawet zgodę UOKiK), transakcja ta również nie została sfinalizowana. Ostatecznie, na początku 2019 roku, zarząd spółki złożył do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości, co ostatecznie zamknęło ten rozdział w historii krakowskiego handlu detalicznego.

Dwie twarze Krakowa: kultura i codzienne życie

Zarówno Cracow Art Week KRAKERS, jak i dawna sieć Kefirek to elementy, które współtworzyły i współtworzą tożsamość Krakowa. KRAKERS pokazuje, jak miasto potrafi inspirować, przyciągać twórców i otwierać się na nowoczesne formy wyrazu. Z kolei historia Kefirka to fascynujący, choć nieco smutny przykład tego, jak zmieniał się polski handel na przestrzeni ostatnich dekad i jak globalizacja oraz konsolidacja rynku wpłynęły na lokalne, niegdyś kultowe marki.

Dla osób odwiedzających Kraków, KRAKERS to doskonała okazja, by poznać alternatywne, artystyczne oblicze miasta, schodząc z utartych turystycznych szlaków. Z kolei wspomnienie o Kefirku to świetny temat do rozmowy z rodowitymi krakowianami, dla których te sklepy były niegdyś nieodłączną częścią osiedlowej codzienności.