To Twoje pytanie dotyka sedna komercyjnego opowiadania historii i psychologii widza. Choć intuicyjnie czujemy, że większość produkcji kończy się pozytywnie, a widzowie tego oczekują, znalezienie twardych danych w postaci precyzyjnego procentu jest bardzo trudne.

Czy zbadano, jaki procent widzów oczekuje happy endu?

Nie ma jednej, uniwersalnej i powszechnie cytowanej liczby, która mówiłaby: „X% widzów oczekuje happy endu”. Preferencje widzów są niezwykle zróżnicowane i zależą od wielu czynników, takich jak:

1. Gatunek: Oczekiwania wobec komedii romantycznej, filmu familijnego czy superbohaterskiego są zupełnie inne niż wobec dramatu wojennego, thrillera psychologicznego czy ambitnego serialu HBO. W przypadku tych pierwszych, pozytywne zakończenie jest niemal wpisane w konwencję.
2. Kultura: Klasyczne kino hollywoodzkie od dawna opiera się na konwencji szczęśliwego zakończenia (tzw. happy ending), która częściowo wywodzi się z antycznej konwencji teatralnej deus ex machina, gdzie nagła interwencja sił wyższych rozwiązuje beznadziejny konflikt.
3. Indywidualne potrzeby: Część widzów (i pisarzy) preferuje happy end, ponieważ postrzega fikcję jako formę eskapizmu, ucieczkę od smutku i problemów obecnych w prawdziwym życiu. Inni z kolei cenią zakończenia negatywne lub gorzkie, ponieważ są one bardziej realistyczne, zmuszają do refleksji i są bardziej zapadające w pamięć.

Zamiast precyzyjnego procentu, dysponujemy więc raczej obserwacjami psychologicznymi i komercyjnymi, które wskazują na dominację pozytywnych zakończeń.

Dlaczego widzowie lubią happy endy?

• Nadzieja i eskapizm: W świecie pełnym niepewności, szczęśliwe zakończenie daje poczucie porządku, sprawiedliwości i nadziei na lepsze jutro. Oglądanie, jak bohaterowie, z którymi się zżyliśmy, osiągają sukces i szczęście, jest dla nas satysfakcjonujące.
• Emocjonalna nagroda: Po wielu godzinach śledzenia trudnej drogi bohatera, widz oczekuje emocjonalnej nagrody. Pozytywne zakończenie dostarcza tej ulgi i satysfakcji, co sprawia, że całe doświadczenie odbioru jest przyjemne.

Dlaczego widzowie cenią negatywne/gorzkie zakończenia?

• Realizm i głębia: Smutne zakończenia są często postrzegane jako mniej przewidywalne i bardziej realistyczne, co zapobiega wrażeniu "kiczowatości".
• Pamięć i dyskusja: Zakończenia, które nie dają pełnej satysfakcji (np. otwarte, gorzkie, tragiczne), często rezonują z widzem dłużej, zmuszają do ponownej analizy i wywołują dyskusje, co napędza popularność danego tytułu.

Dlaczego 99% seriali kończy się mimo wszystko pozytywnie?

Liczba 99% jest z pewnością retoryczną przesadą, mającą podkreślić skalę zjawiska. W rzeczywistości wiele ambitnych seriali dramatycznych (np. Gra o Tron, Rodzina Soprano, Breaking Bad) kończy się w sposób tragiczny, gorzki, niejednoznaczny lub kontrowersyjny.

Jednak dominacja pozytywnych zakończeń (lub przynajmniej bittersweet endings – gorzko-słodkich, gdzie cel zostaje osiągnięty, ale z dużymi stratami) wynika z kilku kluczowych czynników komercyjnych i psychologicznych:

1. Czynnik komercyjny i finansowy

• Sprzedaż i powtarzalność: Produkcja audiowizualna to biznes. Filmy i seriale z pozytywnym wydźwiękiem są łatwiejsze do sprzedania na rynkach międzynarodowych, lepiej sprawdzają się w powtórkach i są bezpieczniejszym wyborem dla szerokiej publiczności.
• Zadowolenie widza = oglądalność: W przypadku seriali, zwłaszcza tych emitowanych w telewizji, utrzymanie wysokiej oglądalności jest kluczowe. Twórcy boją się, że zakończenie, które jest zbyt ponure lub kontrowersyjne, może zrazić widza do całej serii, a tym samym negatywnie wpłynąć na sprzedaż DVD, merchandising i przyszłe projekty twórców.
• "Comfort Food" (Komfortowa rozrywka): Wiele seriali, zwłaszcza komedii i procedurali, pełni funkcję "komfortowej rozrywki" – mają być przyjemne, relaksujące i dawać poczucie bezpieczeństwa. Happy end idealnie pasuje do tej roli.

2. Konwencja i struktura narracyjna

• Łuk fabularny (Story Arc): Klasyczna struktura narracyjna (podróż bohatera) naturalnie dąży do rozwiązania konfliktu i triumfu bohatera. Szczęśliwe zakończenie jest logicznym i satysfakcjonującym zwieńczeniem tej drogi.
• Rozwiązanie wątków: W serialach, gdzie przez wiele sezonów buduje się relacje i intrygi, widz oczekuje, że wszystkie główne wątki zostaną "domknięte". Happy end często jest najprostszym i najbardziej eleganckim sposobem na zadowalające rozwiązanie większości z nich.

3. Psychologia widza

• Unikanie dysonansu: Poświęcenie wielu godzin życia na śledzenie losów bohaterów, tylko po to, by zobaczyć ich klęskę, może prowadzić do uczucia straty lub dysonansu poznawczego. Pozytywne zakończenie uzasadnia inwestycję czasu widza.
• Wpływ na nastrój: Ludzie często oglądają seriale, aby poprawić sobie nastrój. Szczęśliwe zakończenie jest gwarancją, że po seansie pozostaną z pozytywnymi emocjami.

Podsumowując, chociaż nie znamy dokładnego procentu widzów, którzy oczekują happy endu, to mechanizmy rynkowe, psychologiczne potrzeby szerokiej publiczności oraz dominujące konwencje narracyjne sprawiają, że pozytywne zakończenia są najczęściej wybieraną i najbezpieczniejszą opcją dla producentów.