Jakie są zasady umowy użyczenia?

własność umowa bezpłatność

zasady umowy użyczenia jak sporządzić użyczenie prawa i obowiązki użyczającego

Gość (37.30.*.*)

12 godzin temu

Odpowiedź:

Umowa użyczenia to jedna z najprostszych i najczęściej spotykanych form prawnych, z których korzystamy w życiu codziennym, często nawet nie zdając sobie z tego sprawy. Kiedy pożyczasz sąsiadowi wiertarkę, oddajesz bratu samochód na weekend lub pozwalasz znajomemu mieszkać w swoim mieszkaniu bez pobierania czynszu – w każdym z tych przypadków zawierasz właśnie umowę użyczenia. Choć brzmi to nieformalnie, zasady tej współpracy są ściśle uregulowane w Kodeksie cywilnym (art. 710–719).

Warto poznać te reguły, aby uniknąć nieporozumień i wiedzieć, jakie prawa oraz obowiązki spoczywają na obu stronach. Poniżej znajdziesz kompleksowy przewodnik po zasadach umowy użyczenia.

Czym dokładnie jest umowa użyczenia?

Istotą umowy użyczenia jest jej bezpłatność. Użyczający (właściciel rzeczy) zobowiązuje się zezwolić biorącemu (osobie korzystającej) na bezpłatne używanie oddanej mu rzeczy przez czas oznaczony lub nieoznaczony. To właśnie brak wynagrodzenia odróżnia użyczenie od najmu czy dzierżawy, gdzie za korzystanie z przedmiotu lub nieruchomości pobierana jest opłata.

Przedmiotem użyczenia może być niemal wszystko: od drobnych przedmiotów ruchomych (książka, narzędzia), przez pojazdy, aż po nieruchomości (pokój, całe mieszkanie czy działka).

Forma zawarcia umowy – czy potrzebny jest papier?

Zgodnie z polskim prawem, umowa użyczenia nie wymaga żadnej szczególnej formy. Oznacza to, że może być zawarta:

ustnie,
pisemnie,
w sposób dorozumiany (poprzez samo przekazanie rzeczy).

Mimo że „dogadanie się na gębę” jest wiążące, w przypadku przedmiotów o dużej wartości (np. samochód czy mieszkanie) zdecydowanie warto sporządzić umowę na piśmie. Dokument ten będzie kluczowym dowodem w razie ewentualnego sporu dotyczącego stanu technicznego rzeczy lub terminu jej zwrotu.

Obowiązki i prawa osoby biorącej rzecz w użyczenie

Osoba, która otrzymuje rzecz do bezpłatnego używania, nie staje się jej właścicielem, a jedynie posiadaczem zależnym. Wiąże się to z konkretnymi zasadami:

Sposób korzystania z rzeczy

Biorący musi używać rzeczy w sposób odpowiadający jej właściwościom i przeznaczeniu. Jeśli pożyczasz komuś laptopa do pracy biurowej, a ta osoba używa go jako podstawki pod gorący garnek, narusza zasady umowy. Co ważne, bez zgody użyczającego nie wolno oddawać rzeczy osobie trzeciej do używania.

Koszty utrzymania

To jeden z najczęstszych punktów spornych. Zasada jest prosta: zwykłe koszty utrzymania rzeczy ponosi biorący. Jeśli pożyczasz auto, sam płacisz za paliwo czy płyn do spryskiwaczy. Jeśli mieszkasz u kogoś bezpłatnie, zazwyczaj to Ty opłacasz rachunki za prąd, wodę czy gaz (chyba że umowa stanowi inaczej). Natomiast koszty nadzwyczajne (np. poważna naprawa silnika, która nie wynikała z winy użytkownika) obciążają właściciela.

Odpowiedzialność za uszkodzenia

Biorący ponosi odpowiedzialność za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy, jeśli używał jej w sposób sprzeczny z umową albo gdy nie będąc do tego upoważnionym, powierzył ją innej osobie.

Kiedy umowa użyczenia wygasa?

Umowa użyczenia kończy się w momencie, który strony przewidziały w kontrakcie. Jeśli jednak termin nie został określony, użyczenie kończy się, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić.

Właściciel może jednak żądać zwrotu rzeczy natychmiast, jeśli:

Rzecz stała się mu niespodziewanie potrzebna z powodów, których nie mógł przewidzieć w chwili zawierania umowy.
Biorący używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub jej przeznaczeniem.
Biorący powierzył rzecz osobie trzeciej bez zgody właściciela.
Rzecz ulega niszczeniu lub uszkodzeniu w rękach biorącego.

Ciekawostka: Użyczenie a urząd skarbowy

Choć użyczenie jest bezpłatne, może nieść ze sobą skutki podatkowe. W przypadku nieruchomości, jeśli użyczasz mieszkanie komuś z najbliższej rodziny (tzw. I i II grupa podatkowa, np. dzieci, rodzice, rodzeństwo), nie powstaje przychód podlegający opodatkowaniu.

Jeśli jednak użyczasz nieruchomość osobie niespokrewnionej (np. koledze), po jego stronie powstaje tzw. przychód z nieodpłatnych świadczeń. Osoba ta powinna wykazać w zeznaniu rocznym wartość rynkową czynszu, jaki musiałaby zapłacić, gdyby to mieszkanie wynajęła, i zapłacić od tego podatek dochodowy. Warto o tym pamiętać, by uniknąć problemów z fiskusem.

Zwrot rzeczy po zakończeniu umowy

Po zakończeniu okresu użyczenia, biorący ma obowiązek zwrócić rzecz w stanie niepogorszonym. Ważne jest jednak zastrzeżenie, że biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania (tzw. normalne zużycie eksploatacyjne). Jeśli więc po roku używania dywanu jest on nieco bardziej wytarty, właściciel nie może żądać odszkodowania, o ile dywan był użytkowany zgodnie z przeznaczeniem.

Roszczenia użyczającego przeciwko biorącemu o naprawienie szkody za uszkodzenie lub pogorszenie rzeczy, jak również roszczenia biorącego przeciwko użyczającemu o zwrot nakładów, przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. To krótki termin, o którym warto pamiętać, jeśli planujemy dochodzić swoich praw w sądzie.

Jakie masz pytanie?