Wyobraźmy sobie scenariusz, w którym pewnego dnia budzimy się w zupełnie nowej rzeczywistości gospodarczej. Z Twojej pensji nie znika ani grosza w ramach podatku dochodowego, firmy nie muszą rozliczać CIT-u, a zyski z giełdy czy oszczędności trafiają w całości do Twojej kieszeni. Brzmi jak libertariański sen? Być może, ale taka rewolucja niesie ze sobą szereg skomplikowanych konsekwencji, które wstrząsnęłyby fundamentami państwa. Przyjrzyjmy się, co stałoby się z polskim budżetem i portfelami obywateli, gdyby taki plan wszedł w życie.

Wielkie pożegnanie z PIT, CIT i podatkiem Belki

Likwidacja podatków dochodowych (PIT i CIT) oraz podatku od zysków kapitałowych to przede wszystkim gigantyczna wyrwa w dochodach państwa. Według danych budżetowych za ostatnie lata, wpływy z PIT (wraz z udziałami samorządów) oraz CIT stanowią kluczowy filar finansowania usług publicznych.

• Utrata wpływów z PIT: To kwota rzędu 150–180 miliardów złotych rocznie (licząc łącznie z częścią trafiającą do gmin, powiatów i województw).
• Utrata wpływów z CIT: Kolejne 70–90 miliardów złotych.
• Podatek Belki: Choć mniejszy, dorzuca do kasy państwa kilka miliardów rocznie.

Łącznie mówimy o deficycie przekraczającym 250 miliardów złotych. To pieniądze, które obecnie finansują wojsko, policję, służbę zdrowia i edukację. Z punktu widzenia obywatela, brak PIT oznacza wyższą pensję "na rękę", a dla firm – brak konieczności skomplikowanej optymalizacji podatkowej i ogromny impuls inwestycyjny. Jednak bez tych środków państwo musiałoby drastycznie szukać oszczędności lub nowych źródeł finansowania.

Jednolity VAT 20,5% – kto zyska, a kto straci?

Wprowadzenie jednolitej stawki VAT na poziomie 20,5% to klasyczny przykład podatku liniowego od konsumpcji. Obecnie w Polsce mamy system stawek: 23% (podstawowa), 8%, 5% oraz 0% (np. na niektóre produkty żywnościowe czy książki).

Uśrednienie stawki do 20,5% oznaczałoby:

1. Obniżkę cen towarów luksusowych, elektroniki, paliw czy ubrań (z 23% na 20,5%).
2. Drastyczny wzrost cen podstawowych produktów: żywności, leków, biletów komunikacji miejskiej czy produktów dla dzieci (z 0% lub 5% na 20,5%).

Dla osób najuboższych, które większość swoich dochodów wydają na jedzenie i leki, taka zmiana byłaby niezwykle bolesna. Eksperci wskazują, że ujednolicenie VAT-u jest sprawiedliwe systemowo (upraszcza podatki), ale społecznie regresywne – najbardziej uderza w tych, którzy nie mają oszczędności.

Podatek od przelewów i przesyłek – nowa era opłat

Aby załatać dziurę po PIT i CIT, propozycja wprowadza dwa nowe mechanizmy: podatek od przesyłek (5%) oraz podatek od przelewów (0,15%).

• Podatek od przesyłek (5%): W dobie rozkwitu e-commerce, każda paczka z popularnych platform zakupowych stałaby się droższa. To bezpośrednie uderzenie w logistykę i handel internetowy, który jest jednym z najszybciej rosnących sektorów gospodarki.
• Podatek od przelewów (0,15%): To rozwiązanie wzorowane na tzw. podatku Tobina. Choć 0,15% wydaje się małą kwotą, przy milionach transakcji dziennie (płacenie za kawę, przelewy między firmami, wypłaty pensji) generowałoby to ogromne wpływy. Z drugiej strony, mogłoby to zniechęcać do obrotu bezgotówkowego i skłaniać ludzi do powrotu do "gotówki pod materacem", co sprzyja szarej strefie.

Co na to eksperci? Analiza skutków gospodarczych

Ekonomiści patrzą na takie scenariusze z dużą dozą ostrożności, wskazując na kilka kluczowych ryzyk i szans:

1. Stabilność finansów publicznych

Większość ekspertów uważa, że nowe podatki (od przelewów i przesyłek) oraz wyższy VAT na żywność mogłyby nie wystarczyć do pełnego pokrycia strat z likwidacji PIT i CIT. Powstałaby ogromna luka, którą trzeba by łatać długiem publicznym, co przy obecnych stopach procentowych byłoby niezwykle kosztowne.

2. Impuls inwestycyjny vs. konsumpcyjny

Likwidacja CIT to "raj" dla przedsiębiorców. Polska stałaby się najbardziej atrakcyjnym miejscem do lokowania kapitału w Europie. Jednak jednoczesne opodatkowanie przelewów bankowych mogłoby ten efekt zniweczyć, wprowadzając tarcie w codziennych operacjach biznesowych.

3. Problem samorządów

To aspekt często pomijany. Obecnie gminy i miasta żyją głównie z udziału w podatku PIT. Likwidacja tego podatku bez stworzenia nowego mechanizmu finansowania lokalnego oznaczałaby bankructwo większości polskich miast. Nie byłoby pieniędzy na remonty dróg lokalnych, przedszkola czy wywóz śmieci.

4. Sprawiedliwość społeczna

Podniesienie podatku od spadków i darowizn o 25% to próba opodatkowania zakumulowanego majątku zamiast bieżącej pracy. Eksperci zauważają, że jest to krok w stronę modeli zachodnich (np. francuskiego), gdzie promuje się merytokrację, a ogranicza dziedziczenie wielkich fortun. Jednak w polskich warunkach, gdzie kapitał prywatny wciąż jest na etapie budowy, mogłoby to zostać odebrane jako kara za zapobiegliwość rodziców.

Ciekawostka: Czy taki system gdzieś istnieje?

Nie ma na świecie państwa, które w 100% realizowałoby taki model, ale niektóre elementy możemy spotkać w różnych zakątkach globu. Na przykład w Estonii nie płaci się CIT-u tak długo, jak długo zysk zostaje w firmie i jest reinwestowany. Z kolei kraje Zatoki Perskiej (jak Zjednoczone Emiraty Arabskie) przez lata nie posiadały podatku PIT, finansując budżet z eksportu surowców. Jednak nawet one wprowadzają obecnie VAT (zazwyczaj 5%), aby zdywersyfikować wpływy.

Podsumowując, taki scenariusz to prawdziwa "terapia wstrząsowa". Z jednej strony uproszczenie systemu i ogromna wolność finansowa dla jednostki, z drugiej – ryzyko zapaści usług publicznych i drastyczny wzrost kosztów życia dla najbiedniejszych. Wprowadzenie podatku od przelewów mogłoby stać się "nowym PIT-em", tyle że ukrytym w każdej codziennej czynności, co z pewnością zmieniłoby nasze nawyki płatnicze na zawsze.