Wyobraźmy sobie na chwilę, że ewolucja potoczyła się zupełnie innym torem, a ludzkie ciało stało się biomechaniczną maszyną o znacznie większej intensywności działania. Zmiana tempa oddechu oraz dodanie kolejnych obręczy barkowych to nie tylko kosmetyczne poprawki w naszej anatomii – to całkowita rewolucja w sposobie, w jaki funkcjonuje nasz metabolizm, mózg i codzienne życie. Taka wizja przypomina postacie z mitologii lub filmów science-fiction, ale nauka pozwala nam dość precyzyjnie przewidzieć, jakie byłyby realne konsekwencje takich modyfikacji.

Szybszy oddech, czyli życie na wysokich obrotach

Standardowo dorosły człowiek wykonuje od 12 do 20 oddechów na minutę w stanie spoczynku. Gdybyśmy tę liczbę podwoili (osiągając 24–40 oddechów), nasze ciało musiałoby przejść gruntowną przemianę chemiczną. W obecnych warunkach tak szybkie oddychanie doprowadziłoby do hiperwentylacji. Wydychalibyśmy zbyt dużo dwutlenku węgla (CO2), co spowodowałoby zasadowicę oddechową – stan, w którym krew staje się zbyt zasadowa, co prowadzi do zawrotów głowy, skurczów mięśni, a nawet utraty przytomności.

Aby dwukrotnie szybszy oddech był naszą „normą”, musiałoby dojść do jednej z dwóch rzeczy: albo nasza atmosfera zawierałaby znacznie mniej tlenu, albo nasz metabolizm byłby niewiarygodnie przyspieszony. W tym drugim scenariuszu człowiek stałby się istotą o bardzo wysokiej temperaturze ciała. Nasze serce musiałoby bić znacznie szybciej, aby nadążyć z transportem dostarczanego tlenu do komórek. Skutek? Prawdopodobnie potrzebowalibyśmy spożywać ogromne ilości kalorii (nawet 5000–8000 dziennie), a procesy starzenia mogłyby zachodzić znacznie szybciej.

Trzy obręcze barkowe – anatomia tytana

Dodanie dwóch dodatkowych obręczy barkowych oznaczałoby, że człowiek posiadałby łącznie sześć kończyn górnych. To konstrukcyjne wyzwanie dla szkieletu. Obręcz barkowa składa się z łopatki i obojczyka, które u nas opierają się na klatce piersiowej. Aby pomieścić trzy takie zestawy, nasz tułów musiałby stać się znacznie dłuższy i potężniejszy.

Kręgosłup musiałby zostać wzmocniony, aby utrzymać ciężar dodatkowych czterech ramion oraz ogromnej masy mięśniowej potrzebnej do ich obsługi. Klatka piersiowa przypominałaby raczej wysoki pancerz niż obecne żebra. Co ciekawe, dodatkowe ręce nie mogłyby być umieszczone „jedna na drugiej” bez wpływu na mobilność. Najprawdopodobniej bylibyśmy znacznie szersi w barach, a nasza sylwetka przypominałaby mityczne bóstwa lub postać Goro z serii Mortal Kombat.

Wyzwania dla układu nerwowego i mózgu

Posiadanie sześciu rąk to nie tylko kwestia kości i mięśni. Największa zmiana musiałaby zajść w mózgu. Kora ruchowa, odpowiedzialna za planowanie i wykonywanie ruchów, musiałaby zostać drastycznie powiększona. Koordynacja sześciu dłoni naraz wymagałaby niesamowitej mocy obliczeniowej neuronów.

Współczesny człowiek czasem ma problem z jednoczesnym klepaniem się po głowie i masowaniem brzucha. Przy sześciu rękach musielibyśmy wykształcić zupełnie nowe ścieżki neuronalne, aby móc np. pisać na trzech klawiaturach naraz lub walczyć kilkoma rodzajami broni jednocześnie. Prawdopodobnie nasze mózgi stałyby się bardziej „wielozadaniowe” w sensie fizycznym, co mogłoby wpłynąć na rozwój zupełnie nowych form sztuki, rzemiosła czy technologii.

Dlaczego szybszy oddech i dodatkowe ręce idą w parze?

Z punktu widzenia biologii te dwie zmiany świetnie się uzupełniają. Obsługa sześciu ramion wymaga gigantycznego nakładu energii. Mięśnie to najbardziej „tlenożerne” tkanki w naszym organizmie. Gdybyśmy mieli sześć rąk, ale oddychali w obecnym tempie, prawdopodobnie mdlelibyśmy po każdym większym wysiłku z powodu niedotlenienia mięśni.

Podwojone tempo oddechu byłoby więc ewolucyjną koniecznością, aby zasilić tę „maszynę do pracy”. Taki człowiek byłby niesamowicie silny i wydajny, ale jednocześnie bardzo podatny na przegrzanie. Nasza skóra musiałaby posiadać znacznie więcej gruczołów potowych, aby odprowadzać ciepło generowane przez pracujące mięśnie i przyspieszony metabolizm.

Ciekawostka: Czy to w ogóle możliwe?

W świecie zwierząt spotykamy stworzenia o wielu odnóżach (owady, pajęczaki), ale ich budowa opiera się na zupełnie innych zasadach (egzoszkielet). U kręgowców schemat czterech kończyn (tetrapody) jest tak głęboko zakorzeniony w genetyce, że dodanie choćby jednej dodatkowej pary rąk wymagałoby przepisania ogromnej części kodu DNA odpowiedzialnego za rozwój embrionalny (geny Hox).

Jak wyglądałaby codzienność takiego człowieka?

Gdybyśmy żyli w takim ciele, nasz świat wyglądałby zupełnie inaczej:

• Architektura: Krzesła, łóżka i klatki schodowe musiałyby być znacznie większe i wytrzymalsze.
• Moda: Projektowanie ubrań stałoby się koszmarem logistycznym – wyobraźcie sobie prasowanie koszuli z sześcioma rękawami!
• Sport: Dyscypliny takie jak boks czy pływanie zyskałyby zupełnie nowy wymiar. Pływak z sześcioma ramionami osiągałby prędkości nieosiągalne dla dzisiejszych mistrzów.
• Jedzenie: Posiłki musiałyby być spożywane niemal co godzinę, aby utrzymać stały poziom energii dla tak wymagającego organizmu.

Choć wizja ta wydaje się fascynująca, natura wybrała dla nas oszczędność. Obecny model ludzkiego ciała jest kompromisem między siłą a zużyciem energii. Jesteśmy „zoptymalizowani” do długodystansowego marszu i precyzyjnej pracy dwiema rękami, co pozwoliło nam przetrwać bez konieczności ciągłego polowania na ogromne ilości wysokokalorycznego jedzenia. Niemniej jednak, wizja sześcio-ramiennego sprintera o błyskawicznym oddechu pozostaje jednym z najciekawszych eksperymentów myślowych w dziedzinie biologii spekulatywnej.