Wielu z nas, przeglądając swoje comiesięczne rozliczenia lub słuchając o kolejnych programach socjalnych, zastanawia się, dlaczego system podatkowy jest skonstruowany tak, a nie inaczej. Pytanie o „podatek od singli” lub „podatek od dzieci” regularnie powraca w debacie publicznej, choć z zupełnie innych powodów. W rzeczywistości kwestia ta dotyka fundamentów demografii, ekonomii i historii, a odpowiedź na nie wcale nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Bykowe, czyli kiedyś taki podatek istniał

Zanim przejdziemy do współczesności, warto wspomnieć o ciekawostce historycznej. W Polsce, w czasach PRL (a konkretnie w latach 1946–1973), istniało coś, co potocznie nazywano „bykowym”. Był to realny podatek płacony przez osoby bezdzietne, nieżonate i niezamężne powyżej 21. (później 25.) roku życia. Państwo wychodziło z założenia, że skoro obywatel nie ma rodziny na utrzymaniu, to ma więcej pieniędzy, którymi powinien podzielić się ze wspólnotą, by wspierać odbudowę kraju po wojnie.

Z czasem jednak zrezygnowano z tego rozwiązania. Dlaczego? Przede wszystkim uznano je za niesprawiedliwe i mało skuteczne w kontekście zachęcania do zakładania rodzin. Współczesne systemy podatkowe odeszły od karania za styl życia na rzecz premiowania pożądanych postaw społecznych.

Dlaczego nie ma podatku od dzieci?

Wprowadzenie podatku od posiadania dzieci byłoby z punktu widzenia państwa „demograficznym samobójstwem”. Większość krajów rozwiniętych, w tym Polska, boryka się z ujemnym przyrostem naturalnym. Dzieci to przyszli pracownicy, naukowcy i podatnicy, którzy będą wypracowywać PKB i finansować system emerytalny dla obecnych pokoleń.

Zamiast opodatkowywać dzieci, państwa stosują mechanizm odwrotny – politykę prorodzinną. Przejawia się ona w:

• Ulgi podatkowe na dzieci: Rodzice mogą odliczyć określoną kwotę od podatku, co zostawia więcej pieniędzy w domowym budżecie.
• Transfery bezpośrednie: Programy typu 800+ mają na celu częściowe pokrycie kosztów wychowania potomstwa.
• Wspólne rozliczanie małżonków: Pozwala to rodzinom, w których występują duże dysproporcje w zarobkach, płacić niższy podatek dochodowy.

Opodatkowanie dzieci byłoby nie tylko nieetyczne, ale i sprzeczne z interesem ekonomicznym kraju w długiej perspektywie.

Czy single naprawdę nie płacą dodatkowych podatków?

Choć oficjalnie „podatek od singla” nie istnieje, wielu ekspertów wskazuje na to, że osoby żyjące w pojedynkę są obciążone fiskalnie w sposób pośredni. Single nie mogą korzystać z większości przywilejów dostępnych dla rodzin.

Oto kilka aspektów, które sprawiają, że bycie singlem jest „droższe” podatkowo:

1. Brak możliwości wspólnego rozliczenia: Singiel zawsze płaci podatek od swojego dochodu według skali, nie mogąc skorzystać z „uśrednienia” zarobków z partnerem o niższych dochodach.
2. Brak ulg prorodzinnych: Osoba bezdzietna nie ma możliwości odliczeń, które przysługują rodzicom.
3. Koszty życia: Choć to nie jest podatek sensu stricte, single płacą więcej za metr kwadratowy mieszkania, media czy wyżywienie (brak efektu skali), a ich dochód netto po opłaceniu wszystkich danin jest relatywnie niższy w stosunku do kosztów utrzymania niż w przypadku par.

Kwestie prawne i wolność wyboru

Wprowadzenie bezpośredniego podatku od bycia singlem w dzisiejszych czasach byłoby niezwykle trudne do obrony na gruncie prawnym. Współczesne konstytucje i konwencje praw człowieka chronią wolność jednostki do decydowania o swoim życiu prywatnym. Opodatkowanie kogoś za to, że nie znalazł partnera lub świadomie wybrał życie w pojedynkę, mogłoby zostać uznane za dyskryminację ze względu na stan cywilny.

Ponadto, granica między byciem singlem a byciem w związku nieformalnym (konkubinacie) jest w dzisiejszym świecie bardzo płynna. Państwo miałoby ogromny problem z weryfikacją, kto faktycznie żyje samotnie, a kto jedynie nie sformalizował swojego związku.

Warto wiedzieć: Jak to wygląda w innych krajach?

Większość państw zachodnich stosuje podobny model do polskiego – promuje rodziny poprzez ulgi, zamiast karać singli. Wyjątkiem mogą być specyficzne systemy ubezpieczeń społecznych. Na przykład w Niemczech osoby bezdzietne płacą nieco wyższą składkę na ubezpieczenie pielęgnacyjne (Pflegeversicherung) niż rodzice. Jest to argumentowane tym, że rodzice inwestują w wychowanie dzieci, które w przyszłości będą opiekować się społeczeństwem, więc osoby bezdzietne powinny wpłacać do systemu nieco więcej środków finansowych.

Podsumowując, brak podatku od dzieci wynika z potrzeby ratowania demografii, natomiast brak bezpośredniego podatku od singli to efekt ewolucji systemów prawnych w stronę ochrony wolności osobistej. Choć single mogą czuć się poszkodowani brakiem ulg, systemy podatkowe są projektowane tak, by wspierać komórkę społeczną uznawaną za najbardziej stabilną – czyli rodzinę.