To bardzo ciekawe pytanie, które dotyka sedna filozofii RODO (Ogólnego Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych). Wiele osób, słysząc o ograniczeniach, ma wrażenie, że to regulacja "zabierająca" swobodę. Prawda jest jednak taka, że RODO nie ogranicza praw konsumenta, a wręcz przeciwnie – wzmacnia je, dając mu realną kontrolę nad swoimi danymi.

Wyjaśnijmy, dlaczego RODO nie pozwala na bezterminowe przekazanie danych osobowych na "dowolne, zgodne z prawem cele".

RODO: Więcej praw, a nie mniej

Percepcja RODO jako ograniczenia wynika z faktu, że rozporządzenie to nakłada bardzo ścisłe wymogi na administratorów danych (firmy, organizacje), a nie na samych konsumentów. Celem RODO jest ochrona podstawowych praw i wolności osób fizycznych, w szczególności ich prawa do ochrony danych osobowych.

Zanim RODO weszło w życie, często spotykaliśmy się z sytuacjami, w których zgoda na przetwarzanie danych była ukryta w gąszczu regulaminów, była niejasna, a jej wycofanie było utrudnione. RODO to zmieniło, dając Ci szereg konkretnych praw, takich jak:

• Prawo do informacji: Musisz wiedzieć, kto, dlaczego i jak długo przetwarza Twoje dane, zanim je podasz.
• Prawo do wycofania zgody: Zgodę możesz wycofać w każdej chwili, tak samo łatwo, jak ją wyraziłeś.
• Prawo do bycia zapomnianym (usunięcia danych): W określonych sytuacjach możesz żądać usunięcia swoich danych.
• Prawo do przenoszenia danych: Możesz zażądać, aby Twoje dane zostały przekazane innemu administratorowi.

Te prawa to realne narzędzia kontroli, które wcześniej były często iluzoryczne.

Dlaczego nie ma „bezterminowej zgody na dowolny cel”?

Odpowiedź na to pytanie tkwi w dwóch kluczowych zasadach RODO, które stanowią fundament ochrony danych osobowych: zasadzie celowości i zasadzie ograniczenia przechowywania.

1. Zasada celowości (Ograniczenie celu)

Zgodnie z RODO, dane osobowe muszą być zbierane w konkretnych, wyraźnych i prawnie uzasadnionych celach i nie mogą być przetwarzane dalej w sposób niezgodny z tymi celami.

Co to oznacza w praktyce?

• Brak "dowolnych celów": Nie możesz wyrazić zgody na przetwarzanie danych na "dowolny, zgodny z prawem cel", ponieważ cel musi być konkretny i wyraźny już w momencie zbierania danych. Administrator musi jasno określić, czy zbiera Twoje dane, aby zrealizować umowę, wysłać newsletter, czy przeprowadzić badania rynkowe. Zgoda na "wszystko" jest z definicji nieważna, ponieważ nie jest "konkretna" i "świadoma" (nie wiesz, na co się zgadzasz).
• Zakaz zbierania "na zapas": Administrator nie może zbierać danych osobowych "na zapas" dla przyszłych, nieoznaczonych jeszcze celów.

2. Zasada ograniczenia przechowywania (Ograniczenie czasowe)

Dane osobowe muszą być przechowywane w formie umożliwiającej identyfikację osoby, której dane dotyczą, przez okres nie dłuższy, niż jest to niezbędne do celów, w których dane te są przetwarzane.

Co to oznacza w praktyce?

• Brak bezterminowości: Administrator nie może przechowywać zgromadzonych danych bezterminowo. Okres przechowywania musi być ściśle powiązany z celem.
  • Jeśli dane są zbierane na podstawie zgody (np. na newsletter), są przechowywane do momentu jej wycofania.
  • Jeśli dane są zbierane do realizacji umowy, są przechowywane przez czas trwania umowy plus okresy wynikające z przepisów prawa (np. podatkowych, przedawnienia roszczeń).
• Minimalizacja ryzyka: Ustalenie ścisłego okresu przechowywania ma na celu ograniczenie ryzyka nieuprawnionego przetwarzania i chroni Cię przed sytuacją, w której firma, która zbankrutowała 10 lat temu, nadal posiada Twoje dane, które mogą wyciec.

Ciekawostka: Kiedy dane mogą być przechowywane dłużej?

RODO przewiduje wyjątki od zasady ograniczenia przechowywania. Dane osobowe mogą być przechowywane przez dłuższy okres, o ile będą przetwarzane wyłącznie do celów:

• archiwalnych w interesie publicznym,
• badań naukowych lub historycznych,
• lub do celów statystycznych.

Nawet w tych przypadkach muszą być wdrożone odpowiednie środki techniczne i organizacyjne w celu ochrony praw i wolności osób, których dane dotyczą.

Podsumowując, RODO nie odbiera Ci prawa do decydowania o swoich danych, ale odbiera administratorom danych prawo do nieograniczonej swobody w ich wykorzystywaniu. Wymaga od nich przejrzystości, konkretności i odpowiedzialności, co jest największym wzmocnieniem praw konsumenta w erze cyfrowej.