To jest świetne pytanie, które dotyka sedna pracy każdego fotografa, zwłaszcza w dobie Internetu i wszechobecnej ochrony danych osobowych. Podstawy prawne umieszczania zdjęć osób na stronach internetowych są kluczowe, a ich zrozumienie to obowiązek każdego profesjonalisty.

W Polsce kwestię tę regulują głównie dwie ustawy: Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz Kodeks cywilny, a także przepisy dotyczące ochrony danych osobowych, czyli RODO.

Podstawowa zasada: Zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku

Główną podstawą prawną jest art. 81 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z nim, rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej.

W praktyce oznacza to, że fotograf, chcąc umieścić zdjęcie klienta (osoby pełnoletniej) w swoim portfolio na stronie internetowej, musi posiadać jego zgodę.

Kiedy zgoda nie jest wymagana?

Od tej reguły istnieją jednak dwa bardzo ważne wyjątki, które często dotyczą fotografii reportażowej lub ulicznej:

1. Osoba powszechnie znana: Zezwolenie nie jest wymagane, jeśli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez tę osobę funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych lub zawodowych. Nie dotyczy to jednak wykorzystania wizerunku w celach reklamowych lub poza kontekstem pełnienia funkcji.
2. Szczegół całości: Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby stanowiącej jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz, czy publiczna impreza. W skrócie: jeśli zdjęcie przedstawia np. tłum na ulicy, a dana osoba jest tylko jednym z wielu elementów i nie jest głównym tematem, zgoda nie jest konieczna.

Ciekawostka: Płatne pozowanie

Jeśli osoba portretowana otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, zezwolenie na rozpowszechnianie wizerunku jest domniemane, chyba że w umowie zastrzeżono inaczej.

Wizerunek a dane osobowe (RODO)

Wizerunek osoby fizycznej, pozwalający na jej identyfikację, jest traktowany jako dana osobowa. Oznacza to, że oprócz wymogów Prawa autorskiego, fotograf musi spełnić również wymogi Ogólnego Rozporządzenia o Ochronie Danych (RODO).

W kontekście strony internetowej (która jest formą przetwarzania danych) podstawą prawną przetwarzania wizerunku jest najczęściej:

• Zgoda osoby, której dane dotyczą (art. 6 ust. 1 lit. a RODO): Musi być ona dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna. W przypadku portfolio na stronie internetowej, to właśnie zgoda jest najbezpieczniejszą i najczęściej stosowaną podstawą.
• Prawnie uzasadniony interes administratora (art. 6 ust. 1 lit. f RODO): W pewnych przypadkach, np. przy zdjęciach z imprez masowych, można by rozważać tę podstawę, ale w przypadku zdjęć portretowych czy sesyjnych, gdzie osoba jest głównym tematem, zgoda jest niezbędna ze względu na ochronę wizerunku jako dobra osobistego.

Szczególne zasady: Wizerunek osób niepełnoletnich

Kwestia publikacji zdjęć dzieci i młodzieży jest bardziej skomplikowana i wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ wizerunek dziecka podlega wzmożonej ochronie.

Dzieci do 13. roku życia

Dzieci, które nie ukończyły 13 lat, nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych. W ich imieniu zgodę na rozpowszechnianie wizerunku muszą wyrazić ich rodzice lub opiekunowie prawni.

Młodzież w wieku 13-18 lat

Osoby, które ukończyły 13 lat, mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. W ich przypadku, choć formalnie wymagana jest zgoda rodziców/opiekunów, należy również wziąć pod uwagę ich własną wolę. Przyjmuje się, że nastolatek w wieku 13-18 lat ma prawo odmówić publikacji swojego wizerunku. W praktyce, dla bezpieczeństwa prawnego, wymagana jest zarówno zgoda rodzica/opiekuna, jak i świadoma zgoda samego nastolatka.

Podsumowanie dla fotografa

Dla fotografa, który chce umieszczać zdjęcia w swoim portfolio na stronie internetowej ("widoczne z zewnątrz"), kluczową podstawą prawną jest świadoma, pisemna zgoda osoby portretowanej (lub jej rodziców/opiekunów).

Zgoda ta powinna precyzyjnie określać:

• Cel: Wystawienie w portfolio na stronie internetowej, w mediach społecznościowych, materiałach promocyjnych itp.
• Zakres: Jakie zdjęcia i na jakich polach eksploatacji (np. Internet, drukowane portfolio) będą wykorzystywane.
• Czas: Okres, przez jaki wizerunek może być rozpowszechniany (np. bezterminowo lub do odwołania).

Posiadanie takiego dokumentu jest najlepszym zabezpieczeniem prawnym i dowodem na to, że fotograf działa w oparciu o legalną podstawę.