Powinowactwo to jeden z tych prawnych terminów, który w życiu codziennym bywa mylony z pokrewieństwem, a w praktyce dotyczy bardzo konkretnych relacji, które powstają... z miłości (i aktu małżeństwa!).
Odpowiadając od razu na Twoje główne pytanie: powinowactwo po ślubie nie dotyczy tylko współmałżonka, ale rozciąga się na całą jego rodzinę, czyli na wszystkich jego krewnych. Dotyczy to zatem zarówno jego rodziców (teściów), jak i rodzeństwa (szwagrów i szwagierek).
Czym w ogóle jest powinowactwo?
W świetle polskiego prawa, a konkretnie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), powinowactwo to stosunek prawnorodzinny, który powstaje w wyniku zawarcia małżeństwa. Jest to więź, która łączy jednego małżonka z krewnymi drugiego małżonka.
Najważniejsze różnice, które musisz zapamiętać:
- Pokrewieństwo to więź krwi, która wynika ze wspólnego pochodzenia (np. rodzice, rodzeństwo, kuzyni).
- Powinowactwo to więź prawna, która powstaje przez małżeństwo i nie ma nic wspólnego z więzami krwi.
Kogo konkretnie dotyczy powinowactwo?
Powinowactwo działa na zasadzie połączenia Ciebie z krewnymi Twojego małżonka/małżonki.
Przykład:
- Ty wychodzisz za mąż/żenisz się z Anią.
- Ania ma brata Marka i rodziców Zofię i Jana.
- Ty jesteś powinowatym/powinowatą Marka, Zofii i Jana.
- Ania jest krewną (siostrą, córką) Marka, Zofii i Jana.
Relacja powinowactwa powstaje zatem:
- Między Tobą a teściami (rodzicami małżonka).
- Między Tobą a rodzeństwem małżonka (szwagrami i szwagierkami).
- Między Tobą a dziadkami, ciotkami, wujkami i dalszymi krewnymi małżonka.
Ciekawostka: "Zimne powinowactwo"
Warto wiedzieć, kogo powinowactwo nie dotyczy. Prawo jest tu bardzo precyzyjne:
- Nie ma powinowactwa między krewnymi obu małżonków. Na przykład, Twój brat i brat Twojej żony nie są ze sobą spowinowaceni.
- Nie ma powinowactwa między Tobą a powinowatymi Twojego małżonka. Na przykład, mąż Twojej szwagierki (żony brata Twojej żony) nie jest Twoim powinowatym w rozumieniu prawa. Tę relację w języku prawniczym czasami określa się jako "zimne powinowactwo", ale nie wywołuje ona skutków prawnych.
Stopnie powinowactwa – jak to się liczy?
Stopień i linię powinowactwa określa się dokładnie tak samo, jak w przypadku pokrewieństwa, ale liczy się je od małżonka do jego krewnego.
- Linia prosta: Osoby, z których jedna pochodzi od drugiej (rodzice, dzieci, dziadkowie).
- Linia boczna: Osoby, które mają wspólnego przodka, ale nie pochodzą od siebie (rodzeństwo, ciotki, wujkowie).
Przykłady stopni powinowactwa:
| Relacja |
Stopień powinowactwa |
Linia |
| Teść/Teściowa (rodzice małżonka) |
I stopień |
Prosta |
| Szwagier/Szwagierka (rodzeństwo małżonka) |
II stopień |
Boczna |
| Dziadkowie małżonka |
II stopień |
Prosta |
| Siostrzeniec/Bratanek małżonka |
III stopień |
Boczna |
Dlaczego to ma znaczenie?
To, czy jesteś z kimś spowinowacony, ma realne skutki prawne, a nie jest tylko prawniczą ciekawostką:
- Zakaz małżeństwa: Nie możesz zawrzeć małżeństwa z powinowatymi w linii prostej (np. z teściową czy pasierbem), chociaż sąd może w wyjątkowych sytuacjach udzielić na to zgody.
- Odmowa zeznań: Jako powinowaty (np. szwagier) masz prawo odmówić składania zeznań w postępowaniu sądowym, jeśli miałoby to obciążyć Twojego powinowatego.
- Wyłączenie urzędnika/sędziego: Powinowactwo (do II stopnia) jest jedną z przesłanek, która może prowadzić do wyłączenia urzędnika, sędziego lub pracownika administracji z prowadzenia danej sprawy, aby uniknąć konfliktu interesów.
Czy powinowactwo ustaje po rozwodzie?
To jest bardzo częste pytanie i tu pojawia się zaskoczenie. Powinowactwo trwa, mimo ustania małżeństwa (np. po rozwodzie lub śmierci współmałżonka).
Oznacza to, że po rozwodzie Twój były teść nadal jest Twoim powinowatym w I stopniu linii prostej. Powinowactwo ustaje jedynie w przypadku unieważnienia małżeństwa, ponieważ wtedy przyjmuje się, że małżeństwo nigdy nie zostało ważnie zawarte.