Szkolne testy i sprawdziany to temat, który budzi emocje zarówno u uczniów, jak i nauczycieli. Często zastanawiamy się, czy te narzędzia faktycznie mierzą naszą wiedzę, czy może tylko umiejętność „strzelania” lub odtwarzania definicji. Prawda jest taka, że każdy rodzaj testu – otwarty, zamknięty (jednokrotnego i wielokrotnego wyboru) oraz mieszany – ma swoje unikalne zadanie i mierzy nieco inne kompetencje.

Przyjrzyjmy się, co tak naprawdę sprawdzają poszczególne formaty i dlaczego jedne są uważane za lepsze od drugich.

Co mierzą poszczególne rodzaje testów?

Rodzaj zadania testowego wpływa bezpośrednio na to, jakie procesy myślowe i umiejętności uczeń musi zademonstrować.

1. Pytania zamknięte (jednokrotnego i wielokrotnego wyboru, Prawda/Fałsz)

Pytania zamknięte to te, w których uczeń wybiera odpowiedź spośród podanych, predefiniowanych opcji.

Co sprawdzają?

• Rozpoznawanie wiedzy: Przede wszystkim sprawdzają, czy uczeń potrafi rozpoznać poprawną informację, fakt, datę, definicję lub wzór spośród kilku propozycji.
• Odtwarzanie wiedzy: W dużej mierze skupiają się na odtwarzaniu wiedzy, a nie na jej samodzielnym formułowaniu czy rozwiązywaniu złożonych problemów (choć dobrze skonstruowane pytania wielokrotnego wyboru mogą wymagać analizy i interpretacji).
• Szeroki zakres materiału: Pozwalają na szybkie sprawdzenie dużej ilości materiału w krótkim czasie.
• Powierzchniowe zrozumienie: W przypadku testów jednokrotnego wyboru często mierzą jedynie powierzchniowe zrozumienie tematu, ponieważ wybór jest ograniczony do dostępnych opcji, co nie pozwala na pełne wyrażenie wiedzy.

Przykład:

• Jednokrotnego wyboru: W którym roku Polska odzyskała niepodległość? A) 1914 B) 1918 C) 1920 D) 1939.
• Wielokrotnego wyboru: Które z wymienionych są cechami klimatu umiarkowanego? (Wybierz wszystkie poprawne) A) Cztery pory roku B) Wysokie roczne amplitudy temperatur C) Stała wysoka wilgotność D) Występowanie tajgi.

2. Pytania otwarte (krótkie i opisowe)

Pytania otwarte wymagają od ucznia samodzielnego sformułowania odpowiedzi, bez podpowiedzi w postaci gotowych wariantów.

Co sprawdzają?

• Formułowanie i produkcja wiedzy: To ich największa zaleta. Sprawdzają, czy uczeń potrafi ubrać swoją wiedzę w słowa, wyjaśnić proces, opisać zjawisko, czy też zastosować wzór lub regułę w praktyce.
• Głębokość i kontekst: Pytania opisowe (dłuższe) dają wgląd w pełny kontekst zrozumienia tematu, indywidualne motywacje i przyczyny zjawisk. Wymagają głębszego zrozumienia materiału.
• Umiejętności wyższego rzędu: Często sprawdzają umiejętności takie jak logiczne myślenie, analiza, synteza, interpretacja, argumentacja i rozwiązywanie problemów.
• Pamięciową znajomość faktów: Krótkie pytania otwarte (np. uzupełnianie) doskonale weryfikują pamięciową znajomość konkretnych faktów, dat, nazwisk czy wyników równań.

Przykład:

• Krótkie otwarte: Podaj datę odzyskania niepodległości przez Polskę.
• Opisowe: Wyjaśnij, dlaczego rewolucja przemysłowa doprowadziła do masowej migracji ludności ze wsi do miast. Użyj argumentów ekonomicznych i społecznych.

3. Testy mieszane

Testy mieszane to po prostu połączenie pytań zamkniętych i otwartych w jednym sprawdzianie. Choć nie są osobnym typem pytania, stanowią odrębną formę sprawdzania wiedzy.

Co sprawdzają?

• Kompleksowe kompetencje: Łączą zalety obu formatów. Część zamknięta szybko sprawdza szeroki zakres podstawowej wiedzy i faktów, podczas gdy część otwarta weryfikuje głębokość zrozumienia, umiejętność argumentacji i zastosowania wiedzy.
• Wiarygodność: Zmniejszają ryzyko, że uczeń osiągnie wysoki wynik wyłącznie dzięki zgadywaniu, jednocześnie pozwalając nauczycielowi na szybką ocenę dużej części testu.

Które testy są „dobre”, a które „złe” i dlaczego?

W edukacji nie ma czegoś takiego jak zły typ testu, jest za to źle dobrany lub źle skonstruowany test. Każdy format ma swoje mocne i słabe strony.

Pytania zamknięte: Szybkość i obiektywność (Dobre)

Wniosek: Testy zamknięte są dobre, gdy celem jest szybka i obiektywna ocena znajomości dużej ilości faktów, definicji i podstawowych pojęć. Stają się złe, gdy są jedyną formą oceny, ponieważ nie sprawdzają głębszego zrozumienia i umiejętności produkcyjnych.

Pytania otwarte: Głębokość i kompetencje (Dobre)

Wniosek: Pytania otwarte są dobre, gdy celem jest ocena głębi zrozumienia, umiejętności analitycznych, kreatywności i zdolności do samodzielnego formułowania myśli. Stają się złe, gdy są stosowane do weryfikacji prostych faktów (marnotrawstwo czasu) lub gdy kryteria oceniania są zbyt niejasne, co prowadzi do subiektywizmu.

Testy mieszane: Złoty środek (Najlepsze)

Testy mieszane, które łączą pytania zamknięte z otwartymi, są często uważane za najbardziej efektywne narzędzie oceniania.

Dlaczego są najlepsze?

• Kompleksowość: Pozwalają na jednoczesne sprawdzenie szerokiego zakresu wiedzy (część zamknięta) i głębi zrozumienia oraz umiejętności zastosowania (część otwarta).
• Wiarygodność: Minimalizują wpływ zgadywania, jednocześnie zachowując częściową efektywność sprawdzania.
• Dopasowanie do celu: Umożliwiają nauczycielowi precyzyjne dopasowanie proporcji pytań do celu testu. Jeśli celem jest weryfikacja faktów, przeważają pytania zamknięte; jeśli priorytetem jest analiza, dominują pytania otwarte.

Ostatecznie, kluczem do dobrego testu jest jego trafność — czyli to, czy faktycznie mierzy, co miał mierzyć. Najlepszy test to ten, który jest celowo zaprojektowany, aby sprawdzić konkretne efekty uczenia się, a nie tylko odhaczyć temat z listy.