Fiński model edukacji od lat budzi podziw na całym świecie i często jest stawiany za wzór. Jego filozofia jest prosta, ale rewolucyjna: mniej znaczy więcej, a zaufanie do ucznia i nauczyciela to podstawa. Zamiast ciągłej rywalizacji i testów, stawia się na indywidualny rozwój, współpracę i radość z samego procesu poznawania świata.

Na czym polega fiński model edukacji?

Fiński system szkolnictwa, który przeszedł gruntowne reformy od lat 70. XX wieku, opiera się na kilku kluczowych filarach, które odróżniają go od większości tradycyjnych systemów.

1. Uczeń w centrum i indywidualne podejście

Edukacja jest silnie zorientowana na ucznia, a metody nauczania są dostosowywane do jego predyspozycji i preferencji. Każde dziecko otrzymuje wsparcie na swojej ścieżce rozwoju. Zamiast dążyć do ujednolicenia, system wspiera różnorodność.

2. Zaufanie do nauczycieli i ich wysoki status

Zawód nauczyciela w Finlandii cieszy się ogromnym prestiżem, a do jego wykonywania wymagane jest wykształcenie na poziomie magisterskim. Nauczyciele mają dużą autonomię w dostosowywaniu programu nauczania do potrzeb swojej klasy i konkretnych uczniów. Są postrzegani jako mentorzy i inspiratorzy, a nie tylko instruktorzy.

3. Brak rywalizacji i rankingów

W Finlandii dąży się do wyeliminowania współzawodnictwa między uczniami. Nie istnieją publiczne rankingi szkół, a poziom nauczania jest niemal jednakowy we wszystkich placówkach, które są finansowane z budżetu państwa. Oceny istnieją, ale nie są publiczne, a niskie stopnie mają być wskazówką do pracy, a nie formą kary.

4. Nauka to coś więcej niż klasa

Podejście do edukacji jest holistyczne. Kładzie się nacisk na umiejętności życiowe, takie jak relacje międzyludzkie, samodzielność, samoświadomość, a nawet mindfulness. Lekcje często odbywają się na świeżym powietrzu, a nauka wychodzi daleko poza mury klasy.

5. Długie lata z jednym nauczycielem

Przez pierwsze sześć lat szkoły podstawowej dzieci zazwyczaj pracują z tym samym nauczycielem, który prowadzi większość przedmiotów. Taka ciągłość pozwala na doskonałe poznanie uczniów, ich postaw, nawyków i potrzeb, a także na zbudowanie silnej relacji opartej na zaufaniu.

6. Bezpłatna edukacja i wsparcie

Cała edukacja, w tym szkolnictwo średnie, jest bezpłatna. Co więcej, prawie wszystkie materiały dydaktyczne i pomoce są również darmowe. W Finlandii zabronione jest udzielanie płatnych korepetycji – uczniowie mogą liczyć na pełne wsparcie w szkole, w tym zajęcia wyrównawcze i kształcenie specjalne w niepełnym wymiarze.

Czy fiński model opiera się na tzw. bezstresowym wychowaniu?

Termin "bezstresowe wychowanie" bywa mylący, ale w kontekście fińskiej szkoły rzeczywiście chodzi o system, który radykalnie redukuje presję i stres związany z nauką.

Elementy redukujące stres:

• Balans między nauką a wypoczynkiem: Fiński system dba o równowagę, co pozwala uczniom na regenerację i rozwijanie pasji pozaszkolnych.
• Brak ciągłej kontroli: Cel nauki przestaje być najlepsza ocena, a staje się nim korzyść w postaci wiedzy. Ocenianie opiera się na projektach, pracy w grupie i aktywności, a nie na klasycznych testach ograniczających kreatywność.
• Późniejszy start: Obowiązek szkolny rozpoczyna się później, a pierwsze lata nauki są bardzo łagodne.
• Wsparcie zamiast kary: Niskie oceny są traktowane jako informacja, nad czym trzeba popracować, a nie jako publiczne karcenie.

Nie oznacza to jednak, że uczniowie nie mają żadnych obowiązków. Fiński system to raczej edukacja oparta na zaufaniu i odpowiedzialności, w której uczniowie są traktowani poważnie i są zachęcani do kierowania własnym procesem uczenia się.

Wady i wyzwania fińskiego modelu

Mimo swojej światowej sławy, fiński system edukacji mierzy się z poważnymi wyzwaniami, co pokazuje, że nie jest to utopia.

1. Spadające wyniki w rankingach PISA

W ostatnich latach Finlandia odnotowała rozczarowujące wyniki w międzynarodowych badaniach PISA (Program Międzynarodowej Oceny Uczniów), zwłaszcza w 2018 i 2022 roku. Doprowadziło to do debaty na temat "wybitnie alarmującego" stanu szkolnictwa i konieczności reform.

2. Nadmierna cyfryzacja i jej konsekwencje

Jednym z krytykowanych problemów jest zbyt szybka i nieprzemyślana cyfryzacja szkół, która nie zawsze była oparta na przemyślanej strategii.

• Rozpraszanie: Aż 41% fińskich uczniów stwierdziło, że podczas lekcji matematyki rozpraszały ich urządzenia cyfrowe, co jest wynikiem znacznie wyższym niż średnia OECD (30%).
• Brak równowagi: Pojawiają się głosy o konieczności powrotu do tradycyjnych podręczników, ponieważ umiejętności czytania są lepiej rozwijane dzięki drukowanym książkom.
• Kwestie zdrowotne: Eksperci zwracają uwagę na brak dyskusji na temat wad cyfryzacji, w tym kwestii zdrowotnych i zdrowia psychicznego dzieci.

W odpowiedzi na te problemy, fiński rząd ogłosił inwestycje i wprowadzenie dodatkowych godzin języka ojczystego i matematyki od 2025 roku, aby odwrócić tendencję spadkową.

Fiński model edukacji jest bez wątpienia inspirujący, stawiając na dobrostan ucznia i wysoką jakość pracy nauczycieli. Jednak, jak każdy system, musi on ewoluować i reagować na współczesne wyzwania, takie jak wpływ technologii cyfrowych na koncentrację i wyniki w nauce.