Wielu z nas uwielbia smak cebuli w sałatkach, na burgerach czy w aromatycznych sosach, ale dla sporej grupy osób ta kulinarna miłość kończy się bolesnym pieczeniem w klatce piersiowej. Zgaga po cebuli to nie mit, a powszechny problem, który ma swoje solidne uzasadnienie w biologii i chemii naszego organizmu. Choć cebula jest skarbnicą witamin i przeciwutleniaczy, jej specyficzny skład sprawia, że jest jednym z najczęstszych wyzwalaczy refluksu żołądkowo-przełykowego.

Jak cebula wpływa na dolny zwieracz przełyku?

Kluczowym powodem, dla którego cebula wywołuje zgagę, jest jej wpływ na dolny zwieracz przełyku (LES). Jest to mięsień działający jak zawór – otwiera się, by przepuścić pokarm do żołądka, i zamyka, by kwas żołądkowy nie cofał się do przełyku.

Cebula, zwłaszcza surowa, zawiera związki, które działają rozluźniająco na ten mięsień. Gdy zwieracz staje się zbyt „wiotki” lub nie domyka się całkowicie, agresywna treść żołądkowa z łatwością przedostaje się wyżej, drażniąc delikatną śluzówkę przełyku. To właśnie ten proces odczuwamy jako nieprzyjemne pieczenie za mostkiem.

Fermentacja i ciśnienie wewnątrzbrzuszne

Kolejnym winowajcą są zawarte w cebuli fruktany. Cebula należy do grupy produktów wysokofodmapowych (FODMAP to skrót od fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i polioli). Są to węglowodany, których nasz organizm nie trawi w pełni w jelicie cienkim.

Kiedy fruktany trafiają do jelita grubego, stają się pożywką dla bakterii. Proces ich fermentacji powoduje powstawanie gazów, co prowadzi do wzdęć i zwiększenia ciśnienia w jamie brzusznej. To dodatkowe ciśnienie dosłownie wypycha kwas żołądkowy w górę, forsując wspomniany wcześniej zwieracz przełyku.

Surowa czy smażona – która gorsza?

Statystyki i badania nad pacjentami z refluksem wskazują jednoznacznie: surowa cebula jest znacznie bardziej agresywna dla układu trawiennego niż ta poddana obróbce cieplnej. Surowe warzywo zawiera najwięcej olejków eterycznych i związków siarki, które najbardziej drażnią żołądek.

Z kolei cebula smażona, choć smaczna, niesie ze sobą inne ryzyko. Tłuszcz użyty do smażenia spowalnia proces opróżniania żołądka. Im dłużej pokarm zalega w żołądku, tym więcej kwasu jest produkowane i tym większa szansa, że ostatecznie trafi on do przełyku.

Ciekawostka: Nie każda cebula jest taka sama

Warto wiedzieć, że stopień „agresywności” cebuli zależy od jej odmiany. Cebule cukrowe oraz czerwone są zazwyczaj nieco łagodniejsze dla żołądka niż klasyczna, ostra cebula żółta. Jeśli nie chcesz rezygnować z dodatku cebuli do kanapek, wybieraj te łagodniejsze odmiany lub namocz plastry w zimnej wodzie przed spożyciem – to pomoże wypłukać część drażniących związków.

Jak zminimalizować ryzyko zgagi po cebuli?

Jeśli zauważasz u siebie regularne problemy po zjedzeniu cebuli, nie musisz od razu całkowicie z niej rezygnować. Oto kilka sprawdzonych sposobów na złagodzenie jej działania:

• Gotowanie i pieczenie: Wysoka temperatura rozkłada część związków odpowiedzialnych za rozluźnianie zwieracza przełyku.
• Umiar: Często to nie sama cebula, a jej ilość jest problemem. Mały dodatek do potrawy może być tolerowany lepiej niż cała cebula w sałatce.
• Alternatywy: Spróbuj używać szczypiorku lub zielonej części pora. Mają one cebulowy aromat, ale zazwyczaj są znacznie lepiej tolerowane przez osoby z wrażliwym układem pokarmowym.
• Unikanie posiłków przed snem: Zjedzenie cebuli na kolację to niemal gwarancja nocnej zgagi, ponieważ pozycja leżąca sprzyja cofaniu się kwasu.

Zrozumienie mechanizmu działania cebuli na nasz organizm pozwala lepiej zarządzać dietą bez konieczności drastycznych wyrzeczeń. Pamiętaj jednak, że jeśli zgaga pojawia się często i towarzyszą jej inne dolegliwości, warto skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć poważniejsze schorzenia układu pokarmowego.