Wybierając się do kwiaciarni, często możemy natknąć się na piękne, zielone lub wysuszone makówki, które stanowią doskonały element dekoracyjny bukietów i kompozycji w stylu boho. Wiele osób zastanawia się wtedy, czy to dokładnie ta sama roślina, z której pozyskuje się mak do wigilijnego makowca, czy może jakaś specjalna, ozdobna odmiana. Odpowiedź na to pytanie jest fascynująca, bo łączy w sobie botanikę, prawo oraz sztukę florystyczną.

Czy to ten sam gatunek?

Krótka odpowiedź brzmi: tak, najczęściej jest to ten sam gatunek, czyli mak lekarski (Papaver somniferum). To właśnie ta roślina jest odpowiedzialna za większość makówek, które widzimy w handlu – zarówno tych spożywczych, jak i dekoracyjnych. Mak lekarski charakteryzuje się dużymi, kulistymi lub lekko spłaszczonymi torebkami nasiennymi (makówkami), które po wyschnięciu stają się twarde i bardzo trwałe.

Warto jednak wiedzieć, że w obrębie tego jednego gatunku istnieje mnóstwo odmian. Rolnicy uprawiają odmiany wysokoprzecierowe (do celów farmaceutycznych) lub niskomorfinowe (do celów spożywczych). Z kolei floryści sięgają po odmiany, które zostały wyselekcjonowane pod kątem estetycznym – mają idealny kształt, ciekawy kolor lub specyficzny „kołnierzyk” pod główką.

Makówka makowa a makówka z kwiaciarni – różnice

Choć biologicznie to często ten sam gatunek, przeznaczenie tych roślin determinuje sposób ich traktowania. Makówki, które kupujemy w kwiaciarniach jako element dekoracyjny, są zbierane w odpowiednim momencie dojrzałości. Jeśli są zielone, oznacza to, że zostały ścięte, zanim roślina całkowicie wyschła na polu. Dzięki temu zachowują swój świeży wygląd i soczysty kolor przez pewien czas, choć z czasem i tak naturalnie zdrewnieją.

Z kolei „makówka makowa”, o której myślimy w kontekście rolnictwa, to owoc, który musi w pełni dojrzeć na słońcu. Dopiero gdy makówka jest sucha i „szumi” przy potrząsaniu (co oznacza, że nasiona wewnątrz oddzieliły się od ścianek), nadaje się do zbioru na ziarno.

Dlaczego nie każda makówka nadaje się do jedzenia?

To bardzo ważna kwestia. Makówki sprzedawane w kwiaciarniach jako elementy dekoracyjne często są poddawane różnym procesom, aby dłużej zachowały trwałość. Mogą być:

• Lakierowane lub nabłyszczane – aby ładnie prezentowały się w bukietach.
• Impregnowane – środkami chemicznymi zapobiegającymi pleśnieniu.
• Barwione – floryści często używają farb w sprayu, by nadać im złoty, srebrny lub pastelowy kolor.

Z tego powodu nasiona znajdujące się wewnątrz dekoracyjnej makówki absolutnie nie nadają się do spożycia. Nawet jeśli makówka wygląda na „naturalną”, nigdy nie mamy pewności, jakimi środkami ochrony roślin była traktowana podczas uprawy nastawionej na wygląd, a nie na żywność.

Inne rodzaje maków w florystyce

Choć mak lekarski dominuje, w kwiaciarniach możemy spotkać też inne gatunki z rodziny makowatych (Papaveraceae). Czasami jako „makówki” sprzedawane są mniejsze torebki nasienne maku wschodniego (Papaver orientale). Są one zazwyczaj mniejsze, bardziej owłosione i mają nieco inny kształt tarczy na szczycie.

Rzadziej spotkamy makówki maku polnego (Papaver rhoeas), ponieważ są one bardzo drobne i kruche, przez co rzadko stanowią samodzielny element dekoracyjny, choć w polnych bukietach wyglądają uroczo.

Ciekawostka: Dlaczego makówki mają „dziurki”?

Jeśli przyjrzysz się dojrzałej, suchej makówce, zauważysz pod jej „czapką” (tarczą znamienia) małe otworki. To genialny mechanizm natury! Makówka działa jak naturalny solniczka. Kiedy wieje silny wiatr, łodyga maku kołysze się, a nasiona są wyrzucane przez te otworki na znaczną odległość. Dzięki temu roślina „rozsiewa się” sama, dbając o to, by nowe maki nie rosły zbyt gęsto obok rośliny matecznej.

Podsumowanie botaniczne

Jeśli mielibyśmy to ująć w ramy naukowe, proces powstawania makówki wygląda następująco:

1. Kwiat: Roślina wytwarza duży kwiat z licznymi pręcikami i jednym słupkiem.
2. Zapylenie: Po zapyleniu płatki szybko opadają (często w ciągu jednego dnia).
3. Wzrost zalążni: Słupek przekształca się w owoc – torebkę, którą nazywamy makówką.
4. Dojrzewanie: Wewnątrz torebki tworzą się tysiące drobnych nasion.

Zatem kupując zieloną makówkę w kwiaciarni, kupujesz po prostu niedojrzały owoc maku lekarskiego. Jest to dokładnie ten sam gatunek, który spotykamy na polach uprawnych, ale przygotowany w taki sposób, by cieszył oko, a nie podniebienie.