Jeśli wychowywałeś się w Polsce w latach 80. lub 90., na dźwięk słów „Nie koziołek, nie biedronka, lecz to ja...” w Twojej głowie automatycznie pojawia się radosne dokończenie: „...Zając Poziomka!”. Ten niezwykle sympatyczny, choć nieco pyszałkowaty uszak był prawdziwą gwiazdą dziecięcej telewizji tamtych lat. Choć dziś nowe pokolenia mogą go już tak dobrze nie kojarzyć, dla wielu dorosłych Zając Poziomka to absolutny symbol beztroskiego dzieciństwa, zapachu poziomek i kultowego programu „Tik-Tak”.

Kim właściwie jest Zając Poziomka?

Zając Poziomka to fikcyjna postać – pacynka, która podbiła serca najmłodszych widzów Telewizji Polskiej. Mieszka w małym domku na skraju lasu, który ma złote szybki i dach z orzeszka. Charakteryzuje go ogromny, wręcz zaraźliwy optymizm, niespożyta energia oraz... skłonność do lekkiego przechwalania się. Sam o sobie śpiewał w słynnej piosence, że jest „największym samochwałą”, który potrafi przechytrzyć wilka i zakpić z lisa.

Jego nieodłączną towarzyszką i narzeczoną jest zającówna Rozamunda. Razem przeżywają masę leśnych przygód, ucząc przy tym dzieci ważnych wartości: dbania o przyrodę, używania magicznych słów („proszę, przepraszam, dziękuję”) oraz tego, że z uśmiechem na twarzy łatwiej pokonywać codzienne trudności.

Narodziny telewizyjnej gwiazdy i program „Tik-Tak”

Zając Poziomka zadebiutował na szklanym ekranie jako jeden z bohaterów kultowego programu „Tik-Tak”. Audycja ta, emitowana od 1982 roku, początkowo miała formę teatrzyku kukiełkowego ze względu na aktorski bojkot telewizji w czasie stanu wojennego. Z czasem jednak program przeszedł metamorfozę, a na ekranie obok pacynek pojawili się ludzie: Pan Tik-Tak (grany przez Andrzeja Marka Grabowskiego) oraz Ciotka Klotka (Ewa Chotomska).

Poziomka tak bardzo spodobał się widowni, że szybko doczekał się własnego, osobnego programu zatytułowanego „Przygody Zająca Poziomki”. Pojawiał się również w popularnych Wieczorynkach, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwierzęcych bohaterów tamtej epoki.

Kto tchnął życie w kultowego zająca?

Choć dzieci widziały na ekranie jedynie puszystą pacynkę z długimi uszami i dwoma ząbkami, za sukcesem tej postaci stał wybitny artysta. Ruch i charakterystyczny, pełen emocji głos nadał Poziomce Stefan Pułtorak – ceniony aktor lalkarz.

Pułtorak, związany w swojej karierze m.in. z warszawskimi teatrami „Lalka” i „Guliwer”, był prawdziwym mistrzem w swoim fachu. Co ciekawe, zanim stał się Zającem Poziomką, dzieci mogły go usłyszeć i zobaczyć jego kunszt w roli Smoczka Teodora w innym legendarnym programie – „Pora na Telesfora”. Z kolei pomysłodawcą i twórcą samych przygód uszaka był Andrzej Marek Grabowski, czyli wspomniany Pan Tik-Tak.

Muzyczne hity i pirackie przygody

Zając Poziomka nie byłby sobą bez muzyki. Jego flagowa piosenka, wykonywana wspólnie z dziecięcym zespołem Fasolki, stała się gigantycznym hitem. Do dziś jest chętnie śpiewana w przedszkolach i szkołach.

W 1990 roku premierę miała również wyjątkowa radiowa bajka muzyczna zatytułowana „Zając Poziomka wśród piratów”. Słuchowisko to było prawdziwym majstersztykiem, a głosów leśnym postaciom użyczyła śmietanka polskiego aktorstwa. W obsadzie znaleźli się m.in.:

• Stefan Pułtorak jako Zając Poziomka,
• Jan Kobuszewski jako Zając Kapuśniak,
• Marian Kociniak jako Wilk Chuda Łapa,
• Paweł Wawrzecki jako Lis Marchewka,
• Wiesław Michnikowski i Mieczysław Czechowicz jako lisy Józio i Kazio,
• Wiktor Zborowski jako Dzik Szczecina (odpowiedzialny również za reżyserię).

Muzykę do tego słuchowiska skomponował Krzysztof Marzec, czyli słynny Krzyś Tik-Tak.

Powrót w wielkim stylu i współczesne dziedzictwo

Choć złote lata telewizyjnej kariery Zająca Poziomki minęły wraz z końcem lat 90., pamięć o nim wcale nie zginęła. W 2013 roku nakładem Wydawnictwa Literatura ukazała się książka „Zając Poziomka” autorstwa Ewy Chotomskiej i Andrzeja Marka Grabowskiego.

Książka ta to zbiór 12 ciepłych i zabawnych opowiadań (po jednym na każdy miesiąc roku), które pozwalają nowemu pokoleniu dzieci poznać przygody wesołego zająca i jego przyjaciół. Co ciekawe, do książki dołączono rodzinną grę planszową, w której gracze mogą wędrować z Poziomką przez cztery pory roku.

O tym, jak silny ślad w polskiej popkulturze zostawił ten bohater, świadczy również fakt, że jego imię noszą liczne przedszkola i kluby malucha w całej Polsce (m.in. w Warszawie, Chodzieży czy Dąbrowie Górniczej). Z kolei w Małopolskim Przeglądzie Teatrów Lalkowych amatorskie zespoły co roku rywalizują o prestiżową Wielką Nagrodę Zająca Poziomki.

Kilka ciekawostek na koniec

• Lalkarz na emigracji: Stefan Pułtorak, który dał Poziomce głos i życie, po latach zakończył karierę aktorską i wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.
• Nawiązania dla dorosłych: W książkowych przygodach Zająca Poziomki autorzy ukryli wiele smaczków i żartów nawiązujących do klasyki polskiego kina, dzięki czemu lektura sprawia ogromną frajdę również rodzicom czytającym dzieciom do poduszki.
• Ekologiczne przesłanie: Choć programy z Poziomką powstawały dekady temu, promowały one niezwykle nowoczesne podejście do ekologii, ucząc dzieci szacunku do lasu i jego mieszkańców na długo przed tym, jak stało się to globalnym trendem.

Zając Poziomka to doskonały dowód na to, że mądra, pełna ciepła i humoru rozrywka dla dzieci potrafi przetrwać próbę czasu. Jeśli chcesz zafundować sobie nostalgiczną podróż do przeszłości lub pokazać swoim dzieciom bohatera z czasów własnego dzieciństwa, książka lub archiwalne nagrania piosenek Fasolek będą do tego idealnym startem!