Świat instrumentów strunowych jest niezwykle różnorodny, a sposób ich strojenia to fascynujący temat, który rzuca światło na różnice w konstrukcji i fizyce dźwięku. Choć na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że każda struna wymaga profesjonalnej ręki, rzeczywistość jest podzielona na dwa obozy: instrumenty, które muzyk stroi sam przed każdym występem, oraz te, które wymagają wizyty specjalisty raz na kilka miesięcy.

Dlaczego pianista nie stroi swojego instrumentu?

Pianino i fortepian to instrumenty o niezwykle skomplikowanej budowie. Wewnątrz standardowego pianina znajduje się około 220–230 strun. Co więcej, łączny naciąg tych strun wywiera na ramę instrumentu siłę dochodzącą do 20 ton! Stroiciel pianin to zawód wymagający nie tylko doskonałego słuchu, ale także ogromnej precyzji technicznej i siły fizycznej.

Strojenie pianina nie polega tylko na "dokręceniu śrubki". To proces ustawiania tzw. temperamentu (najczęściej równomiernie temperowanego), co wymaga wiedzy o interwałach i fizyce akustycznej. Muzyk grający na pianinie zazwyczaj nie posiada specjalistycznych kluczy, a przede wszystkim czasu – profesjonalne strojenie zajmuje od 1,5 do 3 godzin. Z tego powodu pianiści polegają na stroicielach, którzy odwiedzają instrument zazwyczaj raz lub dwa razy w roku.

Instrumenty smyczkowe i szarpane – codzienna rutyna muzyka

W przypadku skrzypiec, altówek, wiolonczel, kontrabasów, a także gitar czy mandolin, sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Tutaj strojenie jest integralną częścią nauki gry i codziennej praktyki. Dlaczego tak jest?

1. Liczba strun: Skrzypce mają tylko cztery struny (gitara zazwyczaj sześć). Ich nastrojenie zajmuje wprawnemu uchu kilkanaście sekund.
2. Stabilność: Instrumenty te są bardzo wrażliwe na zmiany temperatury i wilgotności. Skrzypce mogą rozstroić się w trakcie jednego koncertu pod wpływem ciepła reflektorów. Gdyby skrzypek musiał wzywać stroiciela za każdym razem, gdy struna "puści", nigdy nie zacząłby próby.
3. Mechanizm: Kołki w instrumentach smyczkowych czy klucze w gitarach są zaprojektowane tak, aby muzyk mógł nimi operować bez użycia ciężkich narzędzi.

Warto jednak wspomnieć o pewnym wyjątku. Choć muzyk stroi te instrumenty samodzielnie, to raz na jakiś czas oddaje je w ręce lutnika. Lutnik nie jest stroicielem w takim sensie jak ten od pianin – on zajmuje się korektą konstrukcji, ustawieniem duszy instrumentu, wymianą prożka czy konserwacją drewna, co pośrednio wpływa na to, jak instrument trzyma strój.

Czy istnieją inne instrumenty wymagające stroiciela?

Choć pianino jest najpopularniejszym przykładem, nie jest jedyne. Specjalistycznej opieki wymagają również:

• Organy piszczałkowe: To potężne instrumenty, których strojenie może trwać wiele dni i wymaga współpracy dwóch osób (jedna naciska klawisze, druga operuje przy piszczałkach).
• Klawesyn: Tutaj sytuacja jest ciekawa – wielu klawesynistów stroi swój instrument samodzielnie, ponieważ klawesyny rozstrajają się niezwykle szybko. Jednak przy większych koncertach często zatrudnia się profesjonalistę.
• Harfa: Harfistka stroi swój instrument sama, mimo że ma on blisko 50 strun. Jest to proces żmudny, ale konieczny przed każdym ćwiczeniem.

Ciekawostka: Dlaczego orkiestra stroi się do oboju?

Zauważyłeś pewnie, że przed koncertem filharmonicznym wszyscy muzycy nagle zaczynają grać jeden dźwięk. To dźwięk A (zazwyczaj 440 Hz lub 442 Hz), który podaje oboista. Dlaczego akurat obój? Jego dźwięk jest bardzo przenikliwy i stabilny, co ułatwia reszcie zespołu (skrzypcom, wiolonczelom, dęciakom) precyzyjne dostrojenie swoich instrumentów "na ucho" w ciągu zaledwie kilku sekund.

Podsumowanie różnic

Podział jest więc jasny: instrumenty o ogromnej liczbie strun i potężnym naciągu (jak pianino) wymagają zewnętrznego eksperta. Instrumenty mobilne, na których gramy bezpośrednio palcami lub smyczkiem, wymagają od muzyka umiejętności samodzielnego strojenia, co staje się dla niego tak naturalne, jak oddychanie.