Filmy klasy B to jedno z najbardziej fascynujących i niejednoznacznych zjawisk w historii kina. Z jednej strony kojarzą się z niskim budżetem, kiepskimi efektami specjalnymi i amatorską grą aktorską, a z drugiej – mają status kultowy, inspirują twórców z najwyższej półki i stanowią prawdziwą szkołę filmowego rzemiosła.

Skąd wzięła się klasa B? Krótka historia

Początkowo, w Złotej Erze Hollywood (lata 30. i 40. XX wieku), termin „film klasy B” miał bardzo precyzyjne znaczenie. Nie chodziło o jakość, a o miejsce w dystrybucji. Były to filmy przeznaczone do wyświetlania jako druga, mniej nagłośniona część tzw. podwójnego seansu (ang. double feature). Zazwyczaj były krótsze niż główna produkcja i miały niższy budżet.

Praktyka podwójnych seansów w dużej mierze zanikła w Stanach Zjednoczonych do połowy lat 60. XX wieku, ale termin „film klasy B” pozostał i zyskał szersze, bardziej opisowe znaczenie. Dziś określa się nim komercyjne filmy niskobudżetowe, które nie są kinem artystycznym.

Cechy charakterystyczne filmów klasy B

Co sprawia, że film jest zaliczany do klasy B? Najczęściej jest to zestaw kilku elementów, które wynikają głównie z ograniczeń finansowych:

• Niski budżet: To cecha definicyjna. Zmusza on twórców do kreatywności i szukania innowacyjnych rozwiązań, co paradoksalnie bywa ich siłą.
• Gatunkowość: Filmy te niemal zawsze reprezentują konkretny gatunek. W Złotej Erze Hollywood były to często westerny, ale obecnie dominują horrory, science fiction, kino akcji i kryminały.
• Wady techniczne i estetyka kiczu: Niskie koszty często przekładają się na gorszą jakość techniczną – niespójną korekcję kolorystyczną, prowizoryczne efekty specjalne, czy niezbyt wyszukaną grę aktorską. Ta "amatorska nijakość" bywa jednak elementem, który widzowie z czasem zaczynają kochać.
• Kontrowersyjna treść: Filmy klasy B często sięgają po kontrowersyjne tematy, nietypowe postacie, a także bywają pełne przemocy (często groteskowej) lub nagości, co wpisuje się w nurt kina eksploatacji (ang. exploitation films).

Fenomen "tak złych, że aż dobrych"

Wiele filmów klasy B osiągnęło status kultowy właśnie dzięki swoim niedoskonałościom. Zamiast być zapomniane, stały się obiektem uwielbienia, często oglądane z przymrużeniem oka i poczuciem humoru.

Twórcy z czasem zaczęli świadomie wykorzystywać tę estetykę. Skoro efekty specjalne były śmieszne, to robiono filmy, które były jeszcze śmieszniejsze, wplatając elementy komedii w horror czy science fiction.

Ciekawostka: Jednym z najbardziej znanych przykładów filmu, który jest "tak zły, że aż kultowy", jest The Room (2003) Tommy'ego Wiseau, który zebrał zaledwie 23% pozytywnych recenzji, ale stał się klasykiem, a jego seanse często zamieniają się w interaktywne wydarzenia, podczas których fani wykrzykują ulubione kwestie.

Kuźnia talentów i niezależność

Mimo niskich budżetów, kino klasy B miało i nadal ma ogromny wpływ na kulturę filmową. Stanowiło i stanowi poligon doświadczalny dla młodych, ambitnych reżyserów, którzy w warunkach ograniczeń uczyli się rzemiosła i mogli eksperymentować.

Legendarną postacią w tym kontekście jest Roger Corman, nazywany czasem "Orsonem Wellesem kina klasy Z". Corman, który sam wyreżyserował ponad 50 filmów, był mentorem dla wielu późniejszych gigantów kina, takich jak:

• Martin Scorsese
• Francis Ford Coppola
• James Cameron
• Ron Howard
• Joe Dante

Wielu z nich stawiało pierwsze kroki, reżyserując dla niego niskobudżetowe dzieła, co pozwoliło im wyrobić swój styl i bawić się formą audiowizualną.

Innym kultowym studiem, które specjalizuje się w kinie klasy B (często pełnym groteskowego humoru i przemocy), jest Troma Entertainment, znane z takich produkcji jak Toksyczny Mściciel (1984).

Kultowe przykłady filmów klasy B

Warto poznać kilka tytułów, które ukształtowały ten fenomen:

• Noc żywych trupów (1968, reż. George A. Romero): Film, który stworzył archetyp współczesnego zombie i udowodnił, że niskobudżetowa produkcja może mieć ogromny wpływ na kulturę, będąc jednocześnie subtelnym komentarzem społecznym.
• Martwe zło (1981, reż. Sam Raimi): Horror, który doczekał się wielu sequeli i remake'ów, stając się obowiązkowym punktem dla fanów kina grozy.
• Plan 9 z kosmosu (1959, reż. Ed Wood): Często uznawany za jeden z najgorszych filmów w historii, co paradoksalnie zapewniło mu nieśmiertelny status kultowy.
• Sklepik z horrorami (1960, reż. Roger Corman): Klasyczna komedia grozy, która opowiada o roślinie żywiącej się ludzkim mięsem.
• Sharknado (2013): Współczesny przykład, który świadomie wykorzystuje absurdalny pomysł (tornado pełne rekinów) i tandetne efekty, aby dostarczyć widzom czystej, niezobowiązującej rozrywki.

Filmy klasy B to dowód na to, że w kinie liczy się przede wszystkim pomysł, pasja i chęć opowiadania historii, a nie tylko wielomilionowe budżety. To kino, które łamie zasady, nie boi się przesady i często oferuje rozrywkę w najczystszej, nieoszlifowanej formie.