Jim Carrey jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych postaci w świecie komedii. Jego styl, oparty na ekstremalnej fizyczności, mimice i absolutnym braku zahamowań, uczynił go ikoną lat 90. i początków XXI wieku. Jednak to właśnie ta skrajność, zarówno w rolach filmowych, jak i w późniejszej aktywności publicznej, stała się głównym powodem krytyki, że przyczynia się on do utrwalania negatywnego stereotypu „głupiego Amerykanina” (ang. dumb American).

Krytyka ta ma swoje korzenie w dwóch głównych, choć powiązanych ze sobą obszarach jego kariery: wczesnej, absurdalnej komedii oraz późniejszej, ostrej satyrze politycznej.

Dziedzictwo „Głupiego” Bohatera: Od Lloyda do Ace’a Ventury

Jim Carrey zbudował swoją globalną sławę na kreowaniu postaci, których główną cechą była daleko posunięta, niemal kreskówkowa głupota lub skrajna ekscentryczność. Filmy takie jak „Głupi i głupszy” (Dumb and Dumber, 1994) i „Ace Ventura: Psi detektyw” (Ace Ventura: Pet Detective, 1994) stały się kultowe, ale jednocześnie ugruntowały wizerunek Carrey’a jako aktora, który osiąga sukces, ośmieszając się do granic możliwości.

• Ekstremalne ośmieszanie siebie: W tych filmach Carrey wcielał się w postacie, które są nieporadne, naiwne, a ich zachowanie jest absurdalne i irracjonalne. Ta forma komedii, oparta na slapsticku i przesadnej mimice, jest często postrzegana jako kwintesencja amerykańskiego, bezpretensjonalnego humoru, który jednak na arenie międzynarodowej bywa interpretowany jako potwierdzenie stereotypu.
• Wizerunek Amerykanina: Postacie takie jak Lloyd Christmas (z „Głupi i głupszy”) czy Ace Ventura, choć mieszkające w USA, stały się dla niektórych zagranicznych widzów i krytyków symbolicznymi reprezentantami pewnego typu Amerykanina – głośnego, nieświadomego, egocentrycznego i, co najważniejsze, niezbyt inteligentnego. Sam tytuł jednego z jego największych hitów, Dumb and Dumber, jest tu wymowny.

W ten sposób, poprzez globalny sukces filmów opartych na komedii absurdu i głupoty, Carrey nieświadomie dostarczył „materiału dowodowego” dla tych, którzy chcą utrwalić stereotyp.

Przejście do Ostrej Satyrze Politycznej i Krytyka USA

W ostatnich latach Jim Carrey, który jest obywatelem zarówno Kanady, jak i Stanów Zjednoczonych, stał się bardzo aktywny w sferze politycznej, zwłaszcza poprzez swoje satyryczne rysunki i publiczne wypowiedzi. To właśnie ta faza jego kariery wywołała nową falę krytyki, która bezpośrednio łączy jego skłonność do absurdu z ośmieszaniem USA.

Ośmieszanie amerykańskiej polityki i społeczeństwa

Carrey często wykorzystuje swoją sztukę i platformy społecznościowe do brutalnej krytyki amerykańskich polityków i zjawisk społecznych, zwłaszcza tych związanych z administracją Donalda Trumpa.

• Bezpośrednie ataki na „głupotę”: W swoich pracach i komentarzach Carrey otwarcie wyśmiewa to, co uważa za ignorancję, hipokryzję i brak inteligencji w amerykańskiej polityce. Na przykład, komentując propozycję utworzenia Kosmicznych Sił Zbrojnych (Space Force), użył hasła: „To stupidity and beyond!!!” (Do głupoty i dalej!!!), bezpośrednio atakując decyzję jako absurdalną i głupią.
• Wizerunek „wściekłego psa”: Carrey określił administrację Trumpa mianem „wściekłego psa” (rabid dog), co jest skrajnie negatywnym i emocjonalnym określeniem, które, choć jest formą satyry, dla jego przeciwników stanowi kolejny dowód na to, że aktor sam deprecjonuje kraj, którego jest obywatelem.

Wzmacnianie stereotypu

Krytycy argumentują, że gdy tak wpływowa postać, znana z ról uosabiających głupotę, zaczyna publicznie i w skrajnie przesadzony sposób wyśmiewać przywódców i instytucje USA, to w oczach międzynarodowej publiczności tylko wzmacnia to negatywny stereotyp.

1. Potwierdzenie z wewnątrz: Jim Carrey, jako celebryta o globalnym zasięgu, staje się dla zagranicznych obserwatorów „wewnętrznym świadkiem”, który potwierdza, że Stany Zjednoczone są krajem rządzonym przez głupców lub że znaczna część społeczeństwa jest naiwna i łatwowierna.
2. Mieszanie ról z rzeczywistością: Jego charakterystyczny, przesadzony styl komediowy, który kiedyś służył do odgrywania fikcyjnych, głupkowatych postaci, teraz jest przenoszony na grunt satyry politycznej. To sprawia, że granica między komediowym absurdem a poważną krytyką się zaciera, a jego ataki na polityków są odbierane jako kontynuacja kreowania „głupich” postaci, ale tym razem w kontekście narodowym.

Podsumowanie: Dlaczego krytyka jest tak ostra?

Krytyka Jima Carrey’a wynika z połączenia jego historycznego wizerunku jako „króla absurdu i głupoty” z jego współczesną rolą satyryka politycznego. Oponenci zarzucają mu, że:

• Wykorzystuje swój autorytet do promowania najbardziej negatywnej wizji Ameryki.
• Jego skrajny styl (zarówno w komedii, jak i w satyrze) jest zbyt jednostronny i zamiast skłaniać do refleksji, jedynie utrwala proste, negatywne skojarzenia.
• Jako Kanadyjczyk z amerykańskim obywatelstwem (podwójne obywatelstwo), jego krytyka jest szczególnie bolesna dla konserwatywnych Amerykanów, którzy postrzegają ją jako atak z zewnątrz, a jednocześnie z wewnątrz.

W efekcie, dla części opinii publicznej Jim Carrey, zamiast być krytycznym głosem w debacie, staje się niestety jednym z głównych „ambasadorów” stereotypu „głupiego Amerykanina”, dostarczając światu obraz kraju, który sam siebie nie traktuje poważnie.