Gość (83.4.*.*)
Fascynacja ogromnymi maszynami towarzyszy ludzkości od momentu, gdy pierwszy opancerzony pojazd wyjechał na pole bitwy. W historii broni pancernej istniał okres, w którym inżynierowie i dowódcy wierzyli, że kluczem do zwycięstwa jest rozmiar, grubość pancerza i potężny kaliber działa. To właśnie wtedy powstały projekty, które do dziś budzą podziw i niedowierzanie swoją skalą. Choć większość z nich okazała się zbyt ciężka, by sprawnie poruszać się w terenie, ich historia to fascynująca opowieść o ambicji i granicach technologii.
Jeśli mówimy o najcięższym czołgu, jaki kiedykolwiek został zbudowany w formie prototypu, na szczycie listy znajduje się niemiecki Panzer VIII Maus. To prawdziwa legenda II wojny światowej, która ważyła niewiarygodne 188 ton. Dla porównania, współczesne czołgi podstawowe, takie jak Leopard 2 czy M1 Abrams, ważą zazwyczaj od 60 do 70 ton.
Maus był projektem Ferdinanda Porsche, realizowanym na specjalne życzenie Adolfa Hitlera. Jego pancerz czołowy miał grubość 220 mm, co czyniło go niemal niezniszczalnym dla ówczesnych dział przeciwpancernych. Jednak ta masa miała swoją cenę. Czołg był tak ciężki, że żaden most w Europie nie był w stanie go utrzymać. Inżynierowie musieli opracować system, który pozwalałby mu pokonywać rzeki po dnie, korzystając z chrap i zasilania elektrycznego z drugiego czołgu stojącego na brzegu. Ostatecznie powstały tylko dwa prototypy, a żaden z nich nie wziął udziału w realnej walce.
Niemcy pod koniec wojny pracowali nad całą serią pojazdów typu „E” (Entwicklungsserie), które miały ujednolicić produkcję pancerną. Największym z nich był E-100, który miał ważyć około 140 ton. Choć był lżejszy od Mausa, wciąż był gigantem. W przeciwieństwie do swojego kuzyna, E-100 miał mieć bardziej tradycyjne zawieszenie i nieco lepszą mobilność. Prace nad nim przerwano w 1944 roku, a brytyjskie wojska po zajęciu fabryki znalazły jedynie kompletne podwozie bez wieży.
Amerykanie również mieli swój epizod z gigantami. T28 (później przemianowany na T95 Gun Motor Carriage) ważył 86 ton i został zaprojektowany z myślą o przełamywaniu niemieckiej Linii Zygfryda oraz ewentualnej inwazji na Japonię.
To, co wyróżniało T28, to brak obrotowej wieży oraz zastosowanie aż czterech gąsienic (po dwie z każdej strony), aby rozłożyć ogromny nacisk na podłoże. Zewnętrzne gąsienice można było zdemontować na czas transportu kolejowego. Mimo potężnego pancerza (300 mm z przodu!), czołg był niezwykle wolny – jego prędkość maksymalna wynosiła zaledwie 13 km/h. Projekt zarzucono, gdy uznano, że nowoczesne czołgi ciężkie i lotnictwo poradzą sobie lepiej.
Wielka Brytania nie chciała pozostać w tyle i stworzyła czołg szturmowy A39 Tortoise. Ważący 78 ton kolos miał służyć do niszczenia umocnień. Podobnie jak amerykański T28, nie posiadał wieży, a jego działo kalibru 94 mm było osadzone w kazamacie. Chociaż Tortoise był bardzo odporny na ostrzał, jego masa sprawiała, że logistyka transportu była koszmarem. Wyprodukowano tylko sześć egzemplarzy, z których jeden do dziś można podziwiać w muzeum w Bovington – co ciekawe, wciąż jest na chodzie!
Warto wspomnieć o francuskiej konstrukcji Char 2C, która powstała jeszcze pod koniec I wojny światowej, ale służyła aż do 1940 roku. Ważył 69 ton, co w latach 20. XX wieku czyniło go największym czołgiem świata wprowadzonym do służby. Był to pojazd o ogromnych rozmiarach (ponad 10 metrów długości), obsługiwany przez 12-osobową załogę. Choć na początku II wojny światowej był już przestarzały, jego widok wciąż budził respekt. Wszystkie egzemplarze zostały zniszczone przez własne załogi w 1940 roku, aby nie wpadły w ręce Niemców po tym, jak transport kolejowy, którym je przewożono, został zablokowany.
Historia najcięższych czołgów to przede wszystkim lekcja logistyki. Choć potężny pancerz i działo brzmią dumnie, w praktyce takie pojazdy miały więcej wad niż zalet:
Mówiąc o ciężkich czołgach, nie sposób nie wspomnieć o projekcie, który nigdy nie wyszedł poza deski kreślarskie – Landkreuzer P. 1000 Ratte. Miał to być „lądowy krążownik” o wadze 1000 ton, uzbrojony w dwa działa okrętowe kalibru 280 mm. Projekt był tak absurdalny, że minister uzbrojenia III Rzeszy, Albert Speer, anulował go w 1943 roku, uznając za całkowitą stratę surowców. Gdyby powstał, byłby wielkości sporego budynku mieszkalnego.
Dziś konstruktorzy stawiają na mobilność, systemy ochrony aktywnej i nowoczesną elektronikę, uznając, że masa powyżej 70 ton to granica, której ze względów praktycznych nie warto przekraczać. Giganty z przeszłości pozostają jednak dowodem na to, jak daleko potrafi posunąć się ludzka wyobraźnia w dążeniu do stworzenia maszyny idealnej.