Jakie masz pytanie?

lub
lub Zadaj pytanie

Czym są stwierdzenia Barnuma (Barnum statements) w psychologii i jakie są ich konkretne przykłady?

Efekt Forera psychologia Ogólne opisy osobowości Uniwersalne trafne stwierdzenia
avatar

Gość (37.30.*.*)

  • 4 dni temu

Odpowiedź:

Czytasz horoskop, opis z popularnego testu osobowości albo analizę numerologiczną i nagle czujesz dreszcz: „To jest niesamowite! To jest napisane dokładnie o mnie!”. Jeśli zdarzyło Ci się tak pomyśleć, prawdopodobnie padłeś ofiarą sprytnego mechanizmu psychologicznego, który opiera się na tzw. stwierdzeniach Barnuma.

Czym są stwierdzenia Barnuma w psychologii?

Stwierdzenia Barnuma, często określane też jako efekt Forera lub efekt horoskopowy, to nic innego jak bardzo ogólne, szerokie i często dwuznaczne opisy osobowości, które wydają się być wyjątkowo trafne i spersonalizowane dla osoby je czytającej.

Nazwa tego zjawiska pochodzi od Phineasa Taylora Barnuma, słynnego amerykańskiego showmana i założyciela cyrku, który podobno mawiał, że w jego programie jest "coś dla każdego". I właśnie na tym polega sedno: stwierdzenia te są skonstruowane tak uniwersalnie, że praktycznie każdy może odnieść je do siebie i uznać za prawdę o własnej osobie.

Dlaczego w nie wierzymy? Efekt Forera

Chociaż nazwa "efekt Barnuma" jest bardziej chwytliwa, w literaturze psychologicznej często używa się terminu efekt Forera. Psycholog Bertram R. Forer w 1948 roku przeprowadził słynny eksperyment, który doskonale zilustrował to zjawisko.

Dał swoim studentom test osobowości, a następnie wręczył każdemu z nich rzekomo spersonalizowaną analizę. Studenci mieli ocenić jej trafność w skali od 0 do 5. Średnia ocen wyniosła aż 4,26! Dopiero później Forer ujawnił, że wszyscy studenci otrzymali identyczny opis, złożony z fragmentów horoskopów.

Ludzie mają silną tendencję do akceptowania pozytywnych informacji o sobie i szukania potwierdzeń w otaczającym świecie (tzw. błąd konfirmacji). Jeśli opis jest ogólny i pochlebny, nasz mózg chętnie go przyjmuje, ignorując jednocześnie te elementy, które nie pasują, lub nie zastanawiając się, czy pasują także do innych.

Konkretne przykłady stwierdzeń Barnuma

Stwierdzenia Barnuma są mistrzowsko skonstruowane, aby zawierać sprzeczne lub bardzo powszechne cechy, dzięki czemu niemal zawsze pasują. Zwróć uwagę na słowa takie jak "czasem", "niekiedy", "w pewnym stopniu" – to one są kluczem do uniwersalności.

Oto kilka klasycznych przykładów stwierdzeń, które Forer wykorzystał w swoim eksperymencie i które są typowe dla tego zjawiska:

  1. Potrzeba uznania i samokrytyka: „Masz potrzebę, by ludzie cię lubili i podziwiali, jednak jesteś osobą krytyczną wobec siebie.”
    • Komentarz: Kto z nas nie chce być lubiany? I kto z nas nie ma czasem wątpliwości co do swoich decyzji? To połączenie dwóch uniwersalnych cech.
  2. Niewykorzystany potencjał: „Masz duże możliwości, które wciąż pozostają niewykorzystane.”
    • Komentarz: Brzmi to pozytywnie i motywująco, a jednocześnie jest na tyle ogólne, że każdy czuje, iż ma w sobie coś więcej, co mógłby osiągnąć.
  3. Wewnętrzna niepewność: „O ile na zewnątrz możesz wyglądać na osobę zdyscyplinowaną i opanowaną, wewnątrz często trapi cię niepewność i martwisz się o wiele spraw.”
    • Komentarz: To idealny przykład dwuznaczności. Większość ludzi stara się prezentować na zewnątrz jako kompetentna, ale w głębi duszy każdy ma swoje obawy.
  4. Ambiwalencja towarzyska: „Czasem bywasz osobą otwartą na ludzi, przystępną i towarzyską, ale innym razem zamkniętą, ostrożną i zdystansowaną.”
    • Komentarz: To stwierdzenie obejmuje cały zakres możliwych zachowań, więc jest prawdziwe dla każdego, kto nie jest skrajnym ekstrawertykiem lub introwertykiem.
  5. Wątpliwości i niezależność: „Niekiedy masz poważne wątpliwości, czy twoja decyzja była dobra albo czy twoje czyny były właściwe. Cenisz sobie własną niezależność myślenia i nie przyjmujesz cudzych twierdzeń bez przekonujących dowodów.”
    • Komentarz: Posiadanie wątpliwości jest ludzkie, a cenienie niezależności myślenia to cecha społecznie pożądana, którą każdy chętnie przypisuje sobie.

Gdzie spotykamy stwierdzenia Barnuma?

Stwierdzenia te są powszechnie wykorzystywane wszędzie tam, gdzie celem jest stworzenie wrażenia spersonalizowanej, głębokiej wiedzy o danej osobie:

  • Horoskopy i wróżbiarstwo: To ich naturalne środowisko. Astrologowie, numerolodzy i wróżbici są biegli w używaniu ogólnikowych, ale pozytywnych sformułowań.
  • Pseudotestów psychologicznych: Wiele popularnych, niecertyfikowanych testów osobowości (np. niektóre wersje MBTI czy DISC) opiera się na opisach, które są na tyle ogólne, że pasują do szerokiej grupy osób.
  • Marketing i sprzedaż: Stwierdzenia Barnuma bywają wykorzystywane w reklamie do tworzenia opisów "typowego klienta", które mają wzbudzić silne poczucie identyfikacji: „Jeśli jesteś kimś, kto czasem zastanawia się, czy podjął dobrą decyzję, ale jest gotowy do ciężkiej pracy, to ten produkt jest dla Ciebie!”.

Znajomość efektu Barnuma to świetny sposób na zachowanie zdrowego sceptycyzmu. Następnym razem, gdy przeczytasz coś, co wydaje się "dokładnie o Tobie", zadaj sobie pytanie: "Jak wiele innych osób znam, do których ten opis mógłby pasować?". Odpowiedź często bywa zaskakująca.

Podziel się z innymi:

Inne pytania z kategorii psychologia: