To zrozumienie, jak działa nasz umysł, jest jak odkrycie instrukcji obsługi do najważniejszej maszyny w naszym życiu – nas samych. Koncepcja świadomego i nieświadomego ja, często nazywana świadomością i podświadomością, wcale nie jest zarezerwowana dla psychologów. Można ją wytłumaczyć w bardzo prosty i praktyczny sposób.

Świadome i nieświadome ja: prosta analogia

Wyobraź sobie swój umysł jako górę lodową.

1. Świadome ja (Świadomość): To ta mała część góry lodowej, która wystaje ponad wodę. Jest to zaledwie około 5% całości.
   • Co robi? Myśli, analizuje, planuje, podejmuje logiczne decyzje, skupia się na bieżących zadaniach, ma siłę woli. To jest twój wewnętrzny "pilot" lub "dyrektor", który mówi: "Chcę schudnąć" albo "Muszę wysłać tego maila".
2. Nieświadome ja (Podświadomość): To ogromna część góry lodowej, ukryta pod powierzchnią wody – około 95% twojego umysłu.
   • Co robi? Zarządza wszystkimi automatycznymi procesami: oddychaniem, trawieniem, biciem serca, chodzeniem, posługiwaniem się tabliczką mnożenia. Co najważniejsze, jest to magazyn twoich emocji, wspomnień, nawyków, przekonań o sobie i świecie oraz twoich reakcji. Działa jak autopilot, który kieruje większością twoich decyzji i zachowań, często zanim zdążysz świadomie pomyśleć.

Ciekawostka: Podświadomość działa głównie na obrazach, metaforach, emocjach i wrażeniach z ciała, a nie na słowach i logice. Dlatego, gdy przypominasz sobie coś trudnego, najpierw pojawia się obraz lub uczucie, a dopiero potem słowa.

Wpływ na codzienne życie: dlaczego to ma znaczenie?

Problem pojawia się, gdy świadome ja i nieświadome ja są ze sobą w konflikcie.

1. Nawyki i autopilot: Chcesz zacząć regularnie ćwiczyć (decyzja świadoma), ale o 6 rano twoja podświadomość, która ma zapisany nawyk wciskania drzemki i unikania wysiłku, wygrywa. Działasz na autopilocie, według starych wzorców.
2. Przekonania: Świadomie wiesz, że zasługujesz na podwyżkę, ale twoja podświadomość, w której zakorzeniło się przekonanie "nie jestem wystarczająco dobry" (często z dzieciństwa), powoduje, że w decydującym momencie paraliżuje cię strach lub nie potrafisz jasno wyrazić swoich oczekiwań.
3. Relacje: Możesz świadomie pragnąć ciepłego i stabilnego związku, ale podświadomość, która ma zapisane doświadczenia bólu lub odrzucenia, może nieświadomie wybierać partnerów emocjonalnie niedostępnych. Dzieje się tak, ponieważ podświadomość próbuje "uzdrowić" stary model, ale w rzeczywistości powiela schemat.
4. Reakcje emocjonalne: Zanim zdążysz logicznie ocenić sytuację, już czujesz napięcie w brzuchu, złość lub wstyd. To podświadomość, której głównym zadaniem jest chronienie cię przed bólem, błyskawicznie uruchamia reakcję emocjonalną. Nieprzetworzone emocje i doświadczenia mogą też objawiać się w ciele jako napięcia, lęki czy nawet objawy psychosomatyczne.

Jak aktywować i zharmonizować świadome i nieświadome ja?

Celem nie jest "aktywowanie" podświadomości, bo ona i tak działa cały czas. Chodzi o to, by nawiązać z nią kontakt, zrozumieć jej "język" i przeprogramować te wzorce, które ci nie służą, tak aby świadomość i podświadomość działały harmonijnie.

1. Praca ze świadomością (Uważność i obserwacja)

To jest twoje narzędzie do "wyłączenia autopilota" i zobaczenia, co się dzieje pod powierzchnią.

• Mindfulness (Uważność): Regularne ćwiczenie uważności uczy cię obserwować swoje myśli, emocje i reakcje bez oceniania. Dzięki temu zyskujesz ułamek sekundy pomiędzy bodźcem a reakcją, co pozwala ci świadomie wybrać zachowanie zamiast działać z automatu.
• Dziennikowanie i refleksja: Zapisuj swoje reakcje w trudnych sytuacjach. Zamiast mówić "jestem zły", zapytaj: "Co czuję w ciele?", "Jaka myśl pojawiła się tuż przed złością?", "Z jakim moim starym doświadczeniem to się łączy?". W ten sposób świadomie docierasz do treści podświadomości.
• Techniki oddechowe: Proste ćwiczenia oddechowe, jak np. cykliczne westchnienie (głęboki wdech, jeszcze jeden krótki wdech, długi wydech), pomagają błyskawicznie zresetować układ nerwowy i przejść ze stanu stresu do stanu spokoju, co jest kluczowe dla dostępu do świadomej, logicznej części umysłu.

2. Praca z nieświadomością (Zmiana wzorców)

Ponieważ podświadomość rozumie obrazy i emocje, a nie tylko logikę, musisz użyć jej języka.

• Wizualizacje: Regularne, emocjonalnie naładowane wizualizacje pożądanych celów (np. siebie jako osoby pewnej siebie, odnoszącej sukces) są dla podświadomości jak instrukcja obsługi. Podświadomość nie odróżnia intensywnej wizualizacji od rzeczywistego doświadczenia, więc zaczyna "wierzyć" w nowy wzorzec.
• Afirmacje połączone z emocjami: Powtarzanie pozytywnych zdań (afirmacji) jest skuteczne, gdy towarzyszy im silne, pozytywne uczucie. Samo powtarzanie "Jestem bogaty" nie zadziała, jeśli podświadomość czuje strach i brak. Musisz poczuć emocje towarzyszące nowemu przekonaniu.
• Praca z ciałem: Metody takie jak joga, Somatic Experiencing czy Terapia Schematów, które koncentrują się na odczuciach w ciele, są bardzo skuteczne, ponieważ podświadomość przechowuje emocjonalne ślady w sieciach neuronalnych i napięciach mięśniowych. Uwalniając napięcie w ciele, uwalniasz zablokowane emocje i wspomnienia.

Harmonia między świadomym a nieświadomym ja oznacza, że twoja podświadomość staje się twoim sprzymierzeńcem, automatycznie wspierając twoje świadome cele. Wkładasz pracę raz, aby przeprogramować stary schemat, a potem twoja energia może być skierowana na realizację planu bez wewnętrznej walki.