Czym są przedsadolescencja, adolescencja i postadolescencja – jak są definiowane w ujęciu encyklopedycznym oraz jak je charakteryzują różne nauki (psychologia rozwojowa, pedagogika, socjologia, medycyna)? Jaki jest ich podział i główne kryteria wyróżniania?

tożsamość dorastanie okresy rozwojowe

Okresy rozwojowe człowieka Kryteria podziału faz Fazy dorastania i dojrzewania

Gość (37.30.*.*)

3 dni temu

Odpowiedź:

Wielu z nas, słysząc o dorastaniu, myśli tylko o jednym, burzliwym okresie – adolescencji. Tymczasem rozwój człowieka w drodze do pełnej dorosłości jest procesem złożonym, który psychologia rozwojowa, pedagogika i socjologia dzielą na co najmniej trzy kluczowe fazy: przedsadolescencję, adolescencję i postadolescencję. Każda z nich ma swoje unikalne kryteria i wyzwania.

Encyklopedyczne ujęcie i podział okresów rozwojowych

W ujęciu encyklopedycznym i psychologicznym, podział ten opiera się na kryteriach biologicznych (dojrzewanie płciowe), psychologicznych (rozwój tożsamości, poznawczy) oraz socjologicznych (przyjmowanie ról społecznych).

Okres	Przybliżony wiek	Definicja/Kryterium główne
Przedsadolescencja	Ok. 9–12 lat	Faza poprzedzająca właściwe dojrzewanie; początek zmian biologicznych (prepubertalnych) i psychologicznego oddzielania się od rodziny.
Adolescencja	Ok. 12–20 lat	Okres intensywnych przemian biologicznych, psychologicznych i społecznych, prowadzący do osiągnięcia dojrzałości. Łac. adolescere oznacza "wzrastać ku dojrzałości". [cite: 3 from step 1]
Postadolescencja	Ok. 20–29 lat	Faza przejściowa między adolescencją a pełną dorosłością, często określana jako emerging adulthood (wyłaniająca się dorosłość).

Przedsadolescencja: Czas ciszy przed burzą

W literaturze psychologicznej przedsadolescencja (lub późne dzieciństwo) jest okresem bezpośrednio poprzedzającym właściwe dojrzewanie.

Kryterium wyróżniania: Rozpoczyna się od pierwszych, jeszcze niewidocznych zmian hormonalnych i biologicznych, które zwiastują wejście w okres dojrzewania.
Psychologia rozwojowa: Jest to faza, w której dziecko zaczyna intensywniej koncentrować się na grupie rówieśniczej (często tej samej płci), a autorytet rodziców powoli zaczyna być kwestionowany. Rozwój poznawczy pozwala na bardziej złożone myślenie, choć jeszcze nie w pełni abstrakcyjne. Jest to czas, w którym dzieci uczą się zasad współpracy i rywalizacji w grupie.
Medycyna: Okres ten jest związany z tzw. prepubertalnymi zmianami, czyli przyspieszeniem wzrostu i początkiem rozwoju drugorzędowych cech płciowych.

Adolescencja: Burzliwy okres dojrzewania

Adolescencja to centralny i najbardziej intensywny okres przejściowy w życiu człowieka.

Podział adolescencji (psychologia rozwojowa)

Adolescencję dzieli się zazwyczaj na dwie lub trzy fazy, z różnymi ramami czasowymi w zależności od źródła, ale najczęściej:

Wczesna adolescencja (wiek dorastania): Ok. 10/12–16 lat. [cite: 2 from step 1]
Późna adolescencja (wiek młodzieńczy): Ok. 16–20/23 lata. [cite: 3 from step 1]

Charakterystyka w ujęciu naukowym

Medycyna/Fizjologia: Główne kryterium to osiągnięcie dojrzałości płciowej i zdolności reprodukcyjnych. [cite: 6 from step 1] Zachodzą intensywne zmiany neuroendokrynne, które wpływają na budowę i funkcjonowanie ciała. [cite: 2 from step 1]
Psychologia rozwojowa: To czas kształtowania się tożsamości (kim jestem, co czuję, co chcę robić). [cite: 6 from step 1] Następuje rozwój myślenia abstrakcyjnego, zdolności do fantazjowania i lepszej kontroli procesów pamięciowych. [cite: 5 from step 1] Emocje są labilne, a samoocena często spada we wczesnej fazie, stabilizując się później. [cite: 5, 6 from step 1]
Pedagogika: Zadaniem wychowawczym jest wspieranie młodego człowieka w realizacji zadań rozwojowych, takich jak osiągnięcie niezależności emocjonalnej od rodziców, przygotowanie do życia zawodowego i małżeńskiego oraz internalizacja systemu wartości. [cite: 1 from step 1]
Socjologia: Młodzież uczy się funkcjonowania w społeczeństwie, przyjmuje nowe role społeczne i coraz silniej wchodzi w relacje pozarodzinne. Kontekst społeczno-kulturowy ma ogromny wpływ na przebieg tego okresu. [cite: 1 from step 1]

Postadolescencja: Wyłaniająca się dorosłość (Emerging Adulthood)

Okres ten bywa nazywany późną adolescencją lub, w koncepcji Jeffreya Jensena Arnetta, wyłaniającą się dorosłością (emerging adulthood).

Kryterium wyróżniania: Jest to faza przejściowa, która powstała w kulturach zachodnich w wyniku opóźnienia tradycyjnych markerów dorosłości (małżeństwo, stabilna praca, rodzicielstwo) z powodu rewolucji technologicznej, seksualnej i wydłużenia edukacji. [cite: 2 from step 2]
Psychologia/Socjologia:
- Wiek eksploracji tożsamości: Młodzi ludzie intensywnie poszukują swojej ścieżki w pracy, miłości i życiu. [cite: 5 from step 2]
- Wiek niestabilności: Częste zmiany miejsca zamieszkania, pracy, związków. [cite: 5 from step 2]
- Wiek samofokusowania: Koncentracja na sobie w celu określenia, kim się jest i czego się chce. [cite: 5 from step 2]
- Poczucie "pomiędzy": Młody dorosły nie czuje się już nastolatkiem, ale też nie uważa się za w pełni dorosłego, dopóki nie osiągnie trzech kryteriów dorosłości (według Arnetta): przyjęcie odpowiedzialności za siebie, podejmowanie niezależnych decyzji i osiągnięcie niezależności finansowej. [cite: 2, 5 from step 2]
- Wiek możliwości: Duży optymizm i nadzieja na przyszłość.

Ciekawostka: Chociaż postadolescencja trwa do około 29. roku życia, pełna dojrzałość mózgu (zwłaszcza kory przedczołowej, odpowiedzialnej za planowanie i kontrolę impulsów) jest osiągana dopiero około 25. roku życia.

Jakie masz pytanie?