Otrzymanie wezwania na rozprawę sądową często wiąże się ze sporym stresem, zwłaszcza gdy stan zdrowia lub sytuacja życiowa uniemożliwiają stawienie się w wyznaczonym terminie. W sprawach spadkowych obecność uczestników bywa kluczowa, ale prawo przewiduje mechanizmy, które pozwalają na usprawiedliwienie nieobecności. Jeśli dodatkowo nie masz możliwości dotarcia do lekarza sądowego, sytuacja staje się bardziej złożona, ale nie jest bez wyjścia. Kluczem jest szczere i precyzyjne przedstawienie faktów przed sądem.

Jak przygotować pismo do sądu?

Pismo usprawiedliwiające nieobecność musi mieć formę oficjalnego pisma procesowego. W prawym górnym rogu powinna znaleźć się miejscowość i data, a poniżej Twoje dane (imię, nazwisko, adres, PESEL). Po prawej stronie należy wskazać adresata, czyli właściwy sąd i wydział cywilny, który prowadzi sprawę. Niezbędne jest podanie sygnatury akt (np. I Ns 123/24), którą znajdziesz na otrzymanym wezwaniu – bez tego dokument może zaginąć w gąszczu sądowej biurokracji.

W treści pisma, które możesz zatytułować „Usprawiedliwienie niestawiennictwa”, musisz jasno określić, na jaką rozprawę się nie stawisz i dlaczego. Ważne jest, aby zrobić to jak najszybciej po otrzymaniu wezwania lub po wystąpieniu przeszkody, by sąd mógł odpowiednio zareagować, np. odroczyć rozprawę lub zdecydować o innym sposobie odebrania od Ciebie wyjaśnień.

Problem z lekarzem sądowym i trudności z dojazdem

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 214¹ § 1), usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby wymaga zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego. Jednak życie pisze różne scenariusze i zdarza się, że stan zdrowia oraz odległość od placówki, w której przyjmuje taki lekarz, stanowią barierę nie do przejścia.

W takim przypadku w piśmie należy szczegółowo opisać swoją sytuację. Wyjaśnij, że Twoje dolegliwości zdrowotne (możesz wymienić ich ogólny charakter) uniemożliwiają Ci odbycie podróży nie tylko do sądu, ale nawet do najbliższego lekarza sądowego, który znajduje się w innej miejscowości. Warto dołączyć kserokopię dokumentacji medycznej od lekarza rodzinnego lub specjalisty, u którego się leczysz. Choć formalnie nie zastępuje ona zaświadczenia od lekarza sądowego, stanowi dla sędziego dowód na to, że Twoje problemy są autentyczne, a brak wizyty u lekarza sądowego wynika z obiektywnych trudności logistycznych, a nie ze złej woli.

Zrzeczenie się roszczeń a udział w sprawie

Jeśli Twoja niechęć do udziału w postępowaniu wynika z faktu, że już wcześniej złożyłeś oświadczenie o odrzuceniu spadku po ciotce lub zrzekłeś się dziedziczenia, koniecznie zaznacz to w piśmie. Sąd często wzywa wszystkich potencjalnych spadkobierców, aby odebrać od nich tzw. zapewnienie spadkowe – czyli potwierdzenie, kto wchodzi w skład rodziny i czy istnieją testamenty.

W treści usprawiedliwienia napisz wprost: „Informuję Wysoki Sąd, iż nie roszczę sobie żadnych praw do spadku po zmarłej [imię i nazwisko ciotki], co potwierdza akt notarialny z dnia [data] (Repetytorium A nr ...) dotyczący odrzucenia spadku”. Jeśli posiadasz kopię tego dokumentu, dołącz ją do pisma. Wyjaśnij, że z Twojej perspektywy sprawa jest zamknięta, a Twój udział w procesie nie wniesie nowych faktów, co przy obecnym stanie zdrowia czyni Twój przyjazd bezzasadnym i nadmiernie obciążającym.

Wniosek o przesłuchanie w drodze pomocy sądowej

Jeśli sąd uzna, że Twoje zeznania są absolutnie niezbędne (np. nikt inny nie zna struktury rodziny), a Ty nie możesz dojechać do sądu prowadzącego sprawę, możesz złożyć wniosek o przesłuchanie w drodze pomocy sądowej. Oznacza to, że zostaniesz przesłuchany przez sąd znajdujący się najbliżej Twojego miejsca zamieszkania.

Inną opcją, coraz częściej stosowaną, jest wniosek o przesłuchanie w trybie zdalnym (online) lub prośba o przyjęcie pisemnego oświadczenia pod przysięgą, jeśli sąd wyrazi na to zgodę. W piśmie warto dodać zdanie: „Z uwagi na stan zdrowia i trudności komunikacyjne, wnoszę o zwolnienie mnie z obowiązku osobistego stawiennictwa lub, w razie konieczności, o przesłuchanie mnie przez sąd właściwy dla mojego miejsca zamieszkania”.

Ciekawostka: Kary za niestawiennictwo

Warto wiedzieć, że sąd ma prawo nałożyć grzywnę na uczestnika, który nie stawił się na wezwanie bez usprawiedliwienia. Jednak w sprawach spadkowych, jeśli uczestnik wykaże, że odrzucił spadek i nie ma interesu prawnego w rozstrzygnięciu, sądy rzadko sięgają po tak drastyczne środki, o ile zostaną o tym rzetelnie poinformowane przed terminem rozprawy.

Co powinno znaleźć się w załącznikach?

Aby Twoje pismo było wiarygodne, dołącz do niego:

• Kserokopię dokumentacji medycznej od lekarza prowadzącego.
• Kserokopię aktu notarialnego o odrzuceniu spadku (jeśli go posiadasz).
• Ewentualne wydruki rozkładów jazdy lub informację o odległości do lekarza sądowego, co potwierdzi trudności z dojazdem.

Pamiętaj, aby pismo wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru lub złożyć je osobiście w biurze podawczym sądu, zachowując dla siebie kopię z prezentatą (pieczątką wpływu). Dzięki temu będziesz mieć dowód, że dopełniłeś obowiązku poinformowania sądu o swojej sytuacji.