Postać Katarzyny II Wielkiej do dziś budzi skrajne emocje – od podziwu dla jej politycznego geniuszu, po odrazę wywołaną bezwzględnością i cynizmem. Gdybyśmy mogli przenieść tę XVIII-wieczną władczynię do współczesnego studia telewizyjnego, dziennikarze o różnych profilach ideowych z pewnością nie daliby jej taryfy ulgowej. Prawicowy publicysta skupiłby się zapewne na racji stanu, tradycji i suwerenności, podczas gdy dziennikarz lewicowy punktowałby hipokryzję oświeconego absolutyzmu i los najniższych warstw społecznych.

Oto jak mogłyby wyglądać te dwie, radykalnie różne rozmowy z Carycą Wszechrosji.

Perspektywa prawicowa: Siła imperium i twarda geopolityka

Dziennikarz o poglądach prawicowych prawdopodobnie podszedłby do Katarzyny II z pewnym szacunkiem dla jej umiejętności budowania potęgi państwa, ale jednocześnie z dużą dozą nieufności wynikającej z polskiej racji stanu oraz przywiązania do tradycyjnych wartości.

1. Jak uzasadnia Pani zniszczenie suwerenności Rzeczypospolitej, skoro deklarowała Pani chęć stabilizacji regionu?

Uzasadnienie: Dla polskiego konserwatysty rozbiory to fundament traumy narodowej. Pytanie ma na celu obnażenie cynizmu polityki "koncertu mocarstw" i sprawdzenie, czy Caryca widziała w Polsce realny naród, czy tylko strefę wpływów.

2. Czy Pani przejście na prawosławie było aktem szczerej wiary, czy jedynie chłodną kalkulacją polityczną niezbędną do objęcia tronu?

Uzasadnienie: Prawica często kładzie nacisk na tożsamość religijną i autentyczność lidera. Pytanie dotyka kwestii legitymizacji władzy – czy Niemka na rosyjskim tronie mogła naprawdę stać się "matuszką" prawosławnego ludu bez cynicznej gry.

3. W jaki sposób udawało się Pani godzić fascynację liberalnymi ideami Zachodu z budową najbardziej autorytarnego systemu w Europie?

Uzasadnienie: Konserwatyści często wytykają "oświeconym elitom" hipokryzję. To pytanie uderza w rozdźwięk między teorią (korespondencja z Wolterem) a praktyką (bezwzględne jedynowładztwo).

4. Dlaczego zdecydowała się Pani odsunąć od władzy własnego syna, Pawła, ryzykując destabilizację dynastii Romanowów?

Uzasadnienie: Tradycjonalista dba o ciągłość dynastyczną i porządek sukcesji. Pytanie ma na celu zrozumienie, czy dla Katarzyny ważniejsza była osobista ambicja, czy dobro monarchii jako instytucji.

5. Jak ocenia Pani rolę silnej armii jako jedynego gwaranta przetrwania państwa w świecie pełnym wrogów?

Uzasadnienie: To klasyczne pytanie o realizm polityczny (Realpolitik). Prawicowy dziennikarz chciałby usłyszeć potwierdzenie tezy, że bez potęgi militarnej kultura i dyplomacja nie mają znaczenia.

Perspektywa lewicowa: Prawa człowieka i iluzja postępu

Dziennikarz lewicowy skupiłby się na kosztach społecznych panowania Katarzyny. Dla niego Caryca to symbol ucisku klasowego, która pod płaszczykiem pięknych słów o wolności, pogłębiła niewolnictwo milionów ludzi.

1. Dlaczego, czytając dzieła Monteskiusza, jednocześnie prawnie usankcjonowała Pani pełną niewolę chłopów i odebrała im prawo do skargi na panów?

Uzasadnienie: To kluczowy zarzut o systemowy ucisk. Lewica piętnuje fakt, że za panowania "wielkiej reformatorki" sytuacja chłopstwa (pańszczyzna) stała się najbardziej zbliżona do niewolnictwa w historii Rosji.

2. Jak może Pani mówić o "oświeceniu", skoro krwawo stłumiła Pani powstanie Pugaczowa, zamiast pochylić się nad przyczynami buntu nędzarzy?

Uzasadnienie: Pytanie o sprawiedliwość społeczną. Lewicowy dziennikarz widzi w Pugaczowie głos uciśnionych, a w reakcji Katarzyny – brutalną obronę przywilejów arystokracji.

3. Czy Pani walka o prawa kobiet ograniczała się tylko do Pani własnej pozycji na szczycie, czy realnie dbała Pani o los poddanych?

Uzasadnienie: Perspektywa feministyczna. Choć Katarzyna była potężną kobietą, jej rządy nie poprawiły statusu kobiet w Rosji. Pytanie ma sprawdzić, czy jej sukces był tylko indywidualnym triumfem w patriarchalnym świecie.

4. Jak uzasadnia Pani kolonialną ekspansję na Krym i Kaukaz, niszczącą lokalne kultury w imię imperialnej dominacji?

Uzasadnienie: Współczesna lewica kładzie duży nacisk na dekolonizację. Pytanie dotyczy imperializmu i narzucania rosyjskiej dominacji narodom o innej kulturze i religii.

5. Czy Pani mecenat nad sztuką i nauką nie był jedynie kosztownym PR-em, mającym odwrócić uwagę Europy od biedy i zacofania rosyjskiej prowincji?

Uzasadnienie: Krytyka elitaryzmu. Lewicowy dziennikarz zapytałby o dystrybucję dóbr – dlaczego ogromne sumy szły na obrazy i pałace, a nie na podstawową edukację i opiekę dla mas.

Ciekawostka: Listy, które były marketingiem

Katarzyna II była mistrzynią tego, co dziś nazwalibyśmy "personal brandingiem". Jej intensywna korespondencja z Wolterem czy Diderotem służyła głównie temu, by najważniejsi influencerzy tamtej epoki budowali jej pozytywny wizerunek na salonach Paryża. Kiedy Diderot odwiedził Petersburg i zaczął proponować realne reformy społeczne, Katarzyna szybko go zbyła, twierdząc, że on pisze na papierze, który jest cierpliwy, a ona "pisze na ludzkiej skórze", która jest znacznie bardziej wrażliwa.

Podsumowanie dwóch światów

Gdyby doszło do takich wywiadów, Katarzyna II prawdopodobnie poradziłaby sobie z nimi znakomicie. Była osobą o niezwykłej inteligencji i charyzmie. Prawicowemu dziennikarzowi odpowiedziałaby zapewne, że "wielkość wymaga ofiar", a lewicowemu, że "Rosja nie była gotowa na gwałtowne zmiany". Jej postać pozostaje idealnym przykładem na to, jak różnie można interpretować historię w zależności od przyjętego systemu wartości – jako pasmo sukcesów mocarstwowych lub jako kronikę wyzysku i niesprawiedliwości.