Język polski jest niezwykle bogaty, jeśli chodzi o określanie wieku, ale nie każde słowo, które słyszymy, jest neutralne. Często granica między żartem a obrazą jest bardzo cienka, a to, jak nazwiemy drugą osobę, zależy nie tylko od jej metryki, ale i od naszych intencji. Przyjrzyjmy się trzem popularnym określeniom: gówniarz, gołowąs i senior. Skąd się wzięły, kogo dotyczą i czy wypada ich używać?

Gówniarz – słowo, które rzadko bywa komplementem

Określenie „gówniarz” jest jednoznacznie pejoratywne, czyli obraźliwe. Choć etymologicznie odnosi się do kogoś niedojrzałego, w praktyce służy do zdeprecjonowania drugiej osoby, odebrania jej powagi lub prawa do głosu.

• Wiek: Najczęściej mianem tym określa się dzieci, nastolatków lub bardzo młodych dorosłych (do około 20. roku życia). Jednak w sytuacjach konfliktowych osoba starsza może nazwać tak nawet 30-latka, chcąc podkreślić swoją wyższość i jego rzekomy brak doświadczenia życiowego.
• Czy jest obraźliwe? Tak. To słowo o silnym zabarwieniu lekceważącym. Sugeruje, że dana osoba jest niedojrzała, nieokrzesana lub po prostu „nic niewarta” w oczach mówiącego.
• Czym je zastąpić? Jeśli chcemy zachować kulturę, warto użyć słów takich jak: dziecko, nastolatek, młody człowiek, młodzieniec lub po prostu osoba niepełnoletnia.

Gołowąs – młodzieniec z przymrużeniem oka

Słowo „gołowąs” ma w sobie nutkę archaizmu i jest znacznie łagodniejsze niż „gówniarz”, choć nadal niesie ze sobą pewien ładunek pobłażliwości. Dosłownie oznacza kogoś, komu jeszcze nie wyrósł zarost na twarzy.

• Wiek: Tradycyjnie gołowąs to młody mężczyzna w wieku od późnego okresu dojrzewania do wczesnej dorosłości (ok. 15–22 lata). To czas, w którym mężczyzna wchodzi w dorosłość, ale brakuje mu jeszcze „poważnego” wyglądu i życiowej mądrości.
• Czy jest obraźliwe? Zazwyczaj nie jest uznawane za wulgaryzm, ale bywa ironiczne lub protekcjonalne. Może być odebrane jako podważanie kompetencji zawodowych czy życiowych młodego mężczyzny. Często używa się go w literaturze lub w żartobliwym kontekście rodzinnym.
• Czym je zastąpić? Lepiej brzmią określenia: młodzieniec, młody mężczyzna, adept, nowicjusz (jeśli mowa o braku doświadczenia) lub junior.

Senior – czy to zawsze osoba starsza?

Słowo „senior” to najpoważniejsze i najbardziej neutralne z tego zestawienia, choć i ono bywa różnie interpretowane w zależności od kontekstu (np. sportowego czy społecznego).

• Wiek: W ujęciu społecznym i statystycznym za seniora uznaje się osobę, która przekroczyła 60. lub 65. rok życia (często granica ta pokrywa się z wiekiem emerytalnym). W sporcie jednak „seniorem” zostaje się już po wyjściu z wieku juniorskiego, czyli często już po 18. lub 21. roku życia!
• Czy jest obraźliwe? Absolutnie nie. Jest to określenie grzecznościowe i oficjalne. Niemniej jednak, niektóre osoby starsze mogą czuć się nim dotknięte, jeśli kojarzy im się ono wyłącznie ze starością i utratą sił witalnych.
• Czym je zastąpić? Jeśli chcemy być wyjątkowo delikatni, możemy mówić o osobach w wieku dojrzałym, osobach starszych lub użyć pięknego, choć nieco staromodnego określenia nestor (jeśli mowa o najstarszym członku rodu lub grupy). W kontekście bardziej nowoczesnym często używa się zwrotu silver generation (srebrne pokolenie).

Ciekawostka: Skąd wzięły się te nazwy?

Warto wiedzieć, że język ewoluuje wraz z medycyną i stylem życia. Dawniej 40-latek był uznawany za osobę starą, a 15-latek za w pełni dorosłego mężczyznę gotowego do ożenku i walki. Dziś granice te przesunęły się o kilkanaście lat. Słowo „gołowąs” pochodzi z czasów, gdy broda była symbolem statusu i mądrości – jej brak automatycznie oznaczał kogoś, kto jeszcze nie ma prawa decydować o losach społeczności.

Podsumowanie – jak mówić, żeby nie urazić?

Wybór odpowiedniego słowa zależy od tego, jaki efekt chcemy osiągnąć. Jeśli zależy nam na budowaniu dobrych relacji, warto unikać słów wartościujących negatywnie.

Pamiętajmy, że wiek to tylko liczba, ale słowa, których używamy do jego opisania, mają ogromną moc kształtowania rzeczywistości i tego, jak postrzegają nas inni. Szacunek w komunikacji zawsze wraca, bez względu na to, czy rozmawiamy z „gołowąsem”, czy z „seniorem”.