Choroba Parkinsona to jedno z tych schorzeń, o których słyszy się często, ale rzadko zdajemy sobie sprawę z jego złożoności. Nie jest to tylko „drżenie rąk”, jak potocznie się uważa, ale powoli postępująca choroba neurodegeneracyjna, która wpływa na całe życie pacjenta i jego bliskich.

Czym jest choroba Parkinsona?

Choroba Parkinsona (nazywana dawniej drżączką poraźną, paralysis agitans) to przewlekłe, postępujące schorzenie ośrodkowego układu nerwowego. Jej istotą jest nieodwracalna degeneracja neuronów dopaminergicznych w tzw. istocie czarnej (łac. substantia nigra) śródmózgowia.

Istota czarna jest częścią układu pozapiramidowego, który odpowiada za kontrolę ruchów, napięcie mięśni i inicjowanie ruchów dowolnych. Kiedy neurony produkujące dopaminę (kluczowy neuroprzekaźnik) obumierają, jej poziom w mózgu spada, co prowadzi do charakterystycznych zaburzeń ruchowych.

Choroba dotyka głównie osoby starsze, a jej początek przypada zazwyczaj około 60. roku życia. W Polsce szacuje się, że chorobą Parkinsona dotkniętych jest ponad 70 tysięcy osób.

Skąd się bierze Parkinson?

Mimo intensywnych badań, dokładne przyczyny rozwoju choroby Parkinsona pozostają nieznane. Uważa się, że w jej patogenezie odgrywają rolę zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe, które uszkadzają układ nerwowy u osób predysponowanych.

Wiadomo, że w przebiegu choroby w komórkach nerwowych tworzą się patologiczne złogi białkowe, zwane ciałami Lewy’ego, które stopniowo prowadzą do zaburzenia funkcji i zaniku kolejnych struktur mózgu.

Objawy Parkinsona: więcej niż tylko drżenie

Objawy choroby Parkinsona dzieli się na dwie główne grupy: ruchowe (motoryczne) i pozaruchowe (niemotoryczne).

Objawy ruchowe (motoryczne)

Klasycznie wyróżnia się tzw. triadę parkinsonowską, choć często dodaje się do niej czwarty element:

1. Spowolnienie ruchowe (bradykinezja): To kluczowy objaw, polegający na trudności w inicjowaniu ruchów i ich spowolnieniu. Pacjenci wykonują codzienne czynności (jak ubieranie się, jedzenie, pisanie) wolniej. Może pojawić się też mikrografia (pisanie coraz mniejszymi literami).
2. Drżenie spoczynkowe: Najbardziej rozpoznawalny objaw, występujący, gdy kończyna jest w spoczynku (np. ręka leżąca na kolanie). Zazwyczaj ustępuje w trakcie wykonywania ruchu.
3. Sztywność mięśniowa (rigor): Wzrost napięcia mięśniowego, który może być odczuwany przez lekarza jako opór przy próbie biernego zginania kończyny (tzw. objaw koła zębatego lub drutu ołowianego).
4. Zaburzenia postawy i równowagi: Prowadzą do chwiejnego chodu, przygarbionej sylwetki i zwiększonej skłonności do upadków.

Objawy pozaruchowe (niemotoryczne)

W ostatnich latach coraz więcej uwagi poświęca się objawom pozaruchowym, które często stanowią dla chorych większy problem niż same zaburzenia ruchowe. Mogą one pojawiać się nawet na długo przed pierwszymi problemami z ruchem.

• Objawy neuropsychiatryczne: Depresja i lęk są bardzo częste. W późniejszym okresie mogą wystąpić apatia, zaburzenia funkcji poznawczych prowadzące do otępienia (u 20–30% chorych) oraz zaburzenia psychotyczne, najczęściej w postaci omamów wzrokowych.
• Zaburzenia snu: Obejmują zespół niespokojnych nóg, niepokój ruchowy w nocy oraz nadmierną senność w ciągu dnia.
• Objawy autonomiczne: Związane z zaburzeniem pracy układu wegetatywnego, takie jak zaparcia, spadki ciśnienia krwi przy wstawaniu (hipotensja ortostatyczna), częste oddawanie moczu (zwłaszcza w nocy) oraz zaburzenia erekcji.
• Inne: Zaburzenia węchu, bóle, podwójne widzenie.

Leczenie Parkinsona: walka o komfort życia

Niestety, obecnie nie ma leczenia przyczynowego, które mogłoby całkowicie wyleczyć chorobę Parkinsona lub w 100% udowodnioną skutecznością spowolnić jej postęp. Terapia koncentruje się na leczeniu objawowym, które ma na celu łagodzenie dolegliwości i poprawę jakości życia pacjentów.

Leczenie farmakologiczne

Podstawą jest uzupełnianie niedoboru dopaminy w mózgu.

• Lewodopa (L-DOPA): Jest „złotym standardem” i najskuteczniejszym lekiem w terapii objawowej. To prekursor dopaminy, który jest przekształcany w mózgu w brakujący neuroprzekaźnik.
• Agoniści receptora dopaminergicznego: Leki, które naśladują działanie dopaminy, pobudzając te same receptory w mózgu.
• Inne leki: Amantadyna, leki antycholinergiczne, a także środki hamujące rozkład dopaminy.

Leczenie niefarmakologiczne i chirurgiczne

1. Rehabilitacja i fizjoterapia: Powinny być prowadzone przez cały okres choroby. Aktywność ruchowa, terapia zajęciowa i ćwiczenia mowy są niezbędne do utrzymania sprawności i samodzielności.
2. Głęboka stymulacja mózgu (DBS): Metoda chirurgiczna rozważana w zaawansowanych przypadkach, gdy leczenie farmakologiczne przestaje być wystarczająco skuteczne lub powoduje uciążliwe powikłania ruchowe. Polega na wszczepieniu elektrod do określonych struktur mózgu, które są następnie stymulowane impulsami elektrycznymi.

Choroba Parkinsona jest wyzwaniem, ale dzięki wczesnej diagnozie i kompleksowemu leczeniu, które obejmuje zarówno leki, jak i rehabilitację, możliwe jest znaczne złagodzenie objawów i zachowanie dobrej jakości życia przez długi czas.