Wirus Nipah (NiV) to patogen, który regularnie wraca na nagłówki gazet, budząc uzasadniony niepokój. Kiedy słyszymy o „nowym wirusie Nipah”, zazwyczaj nie chodzi o zupełnie nowy szczep, ale o kolejne ogniska zakażeń znanym już, niezwykle groźnym wirusem, który ma tendencję do pojawiania się w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej.

Ostatnie doniesienia, zwłaszcza z przełomu 2025 i 2026 roku, koncentrują się na przypadkach wykrytych w Indiach, głównie w stanie Bengal Zachodni, a także na wcześniejszych ogniskach w stanie Kerala i w Bangladeszu. To właśnie te epizody sprawiają, że Nipah ponownie znalazł się w centrum uwagi światowych służb sanitarnych.

Czym jest wirus Nipah i dlaczego jest tak groźny?

Wirus Nipah (NiV) należy do rodziny Paramyxoviridae i jest klasyfikowany jako zoonoza, co oznacza, że przenosi się ze zwierząt na ludzi.

• Naturalny rezerwuar: Głównym rezerwuarem wirusa są nietoperze owocożerne (zwane też rudawkami) z rodzaju Pteropus, które same nie chorują, ale przenoszą wirusa.
• Transmisja: Do zakażenia ludzi dochodzi najczęściej przez kontakt z wydzielinami (śliną, moczem, kałem) zakażonych zwierząt, np. poprzez spożycie owoców nadgryzionych przez nietoperze lub kontakt z chorymi świniami (jak miało to miejsce podczas pierwszego, historycznego ogniska w Malezji w 1999 roku). Co niepokojące, NiV może przenosić się również bezpośrednio z człowieka na człowieka poprzez bliski kontakt.
• Śmiertelność (CFR): To właśnie ten wskaźnik budzi największy strach. Śmiertelność w przypadku zakażenia wirusem Nipah jest bardzo wysoka, wahając się zazwyczaj od 40% do 75% zakażonych, a w niektórych ogniskach historycznie sięgała nawet 100%. Z tego powodu NiV jest uznawany za jeden z najniebezpieczniejszych patogenów na świecie.

Ogniska w Indiach i Bangladeszu – aktualna sytuacja

W ostatnich latach Nipah regularnie powraca w Azji Południowej.

• Indie (Bengal Zachodni): Na początku 2026 roku potwierdzono przypadki zakażenia, w tym wśród personelu medycznego. Władze natychmiast wprowadziły rygorystyczne procedury bezpieczeństwa i kwarantannę dla blisko stu osób, które miały kontakt z chorymi. Zakażenia w środowisku szpitalnym są szczególnie niepokojące, ponieważ zwiększają ryzyko dalszego rozprzestrzeniania się.
• Indie (Kerala): Stan Kerala odnotowuje sporadyczne przypadki lub niewielkie ogniska zakażeń niemal co roku.
• Bangladesz: Wirus Nipah jest tam zgłaszany niemal co roku od 2001 roku. Na przykład w 2024 roku odnotowano pięć laboratoryjnie potwierdzonych, śmiertelnych przypadków, co dało współczynnik śmiertelności 100% w tym konkretnym ognisku.

Objawy i przebieg choroby

Okres inkubacji (od zakażenia do wystąpienia objawów) wynosi zazwyczaj od 4 do 14 dni, choć zdarzały się przypadki, gdy trwał nawet 45 dni.

Początkowe objawy są często niespecyficzne i obejmują:

• Gorączkę
• Bóle głowy i mięśni
• Osłabienie
• Wymioty

W cięższych przypadkach dochodzi do poważnego zajęcia układu oddechowego i centralnego układu nerwowego, prowadząc do:

• Ostrego zapalenia mózgu (encefalopatii), które może objawiać się dezorientacją, sennością, drgawkami, a w końcu śpiączką.
• Ciężkiej niewydolności oddechowej.

Czy istnieje leczenie i szczepionka?

Obecnie nie ma specyficznej szczepionki ani leku przyczynowego na chorobę wywoływaną przez wirusa Nipah. Leczenie polega głównie na intensywnej terapii wspomagającej, mającej na celu łagodzenie objawów i utrzymanie funkcji życiowych.

Światełko w tunelu: Trwają jednak intensywne prace badawcze. W grudniu 2025 roku kandydat na szczepionkę o nazwie ChAdOx1 NipahB rozpoczął drugą fazę badań klinicznych, co jest obiecującym krokiem w walce z tym patogenem.

Ryzyko dla Europy i Polski

Eksperci uspokajają – ryzyko pojawienia się lokalnych ognisk wirusa Nipah w Europie, w tym w Polsce, jest obecnie bardzo niskie.

Najbardziej prawdopodobny scenariusz to pojedynczy przypadek zawleczony przez podróżnego wracającego z regionu endemicznego. W takim wypadku kluczowa jest szybka izolacja, diagnostyka i wdrożenie rygorystycznych procedur szpitalnych, co jest standardem w dzisiejszych systemach nadzoru epidemiologicznego.

Ciekawostka: Największym zagrożeniem, które mogłoby zmienić globalną ocenę ryzyka, byłoby pojawienie się nowego wariantu wirusa Nipah, który zachowałby wysoką śmiertelność, ale zyskałby zwiększoną zdolność transmisji drogą oddechową (kropelkową), podobnie jak wirusy grypy czy SARS-CoV-2.

Jak zapobiegać zakażeniu?

Ponieważ Nipah jest zoonozą, kluczowe są środki ostrożności w regionach endemicznych:

1. Higiena żywności: Dokładne mycie owoców przed spożyciem.
2. Unikanie kontaktu ze zwierzętami: Nie należy dotykać nietoperzy, chorych lub padłych zwierząt.
3. Woda: Picie wyłącznie chlorowanej lub przegotowanej wody.
4. Owoce: Unikanie jedzenia owoców, które spadły z drzewa i mogły zostać nadgryzione przez nietoperze.
5. Higiena rąk: Regularne mycie rąk wodą z mydłem.

Podsumowując, „nowy wirus Nipah” to w rzeczywistości stary, niezwykle niebezpieczny patogen, który wciąż stanowi realne zagrożenie w Azji Południowej. Choć nie ma obecnie przesłanek do paniki na skalę globalną, każde kolejne ognisko jest ważnym sygnałem ostrzegawczym i przypomnieniem o konieczności stałego monitorowania wirusów odzwierzęcych.