Wzięcie udziału w profesjonalnej sesji fotograficznej, nagraniowej (audio lub wideo) lub w jakimkolwiek projekcie, w którym utrwalany jest Twój wizerunek lub głos, to ekscytujące doświadczenie, ale wymaga świadomego podejścia do kwestii prawnych i organizacyjnych. Jako osoba pełnoletnia, ponosisz pełną odpowiedzialność za decyzje dotyczące Twoich dóbr osobistych.

Poniżej znajdziesz kompleksowy przewodnik, na co bezwzględnie powinna zwrócić uwagę każda osoba pełnoletnia przed, w trakcie i po zakończeniu sesji.

Podstawa prawna: Wizerunek jako dobro osobiste i dane osobowe

Kluczowym elementem, o którym musisz pamiętać, jest to, że Twój wizerunek jest chroniony na dwóch głównych płaszczyznach prawnych w Polsce:

1. Jako dobro osobiste (na podstawie Kodeksu Cywilnego).
2. Jako dane osobowe (na podstawie Rozporządzenia RODO).

Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku (Prawo autorskie)

Zgodnie z polskim prawem autorskim, rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Jest to absolutna podstawa.

Co musi zawierać skuteczna zgoda:

• Forma i kontekst: Zgoda musi być niewątpliwa. Musisz mieć pełną świadomość nie tylko formy przedstawienia Twojego wizerunku, ale także miejsca, czasu publikacji, zestawienia z innymi wizerunkami i towarzyszącego mu komentarza.
• Zakres wykorzystania (Pola eksploatacji): Upewnij się, że umowa lub zgoda precyzyjnie określa, w jaki sposób i w jakich mediach (tzw. polach eksploatacji) Twój wizerunek może być użyty. Przykładowe pola to:
  • Publikacja w internecie (strony www, media społecznościowe).
  • Użycie w reklamie (prasa, telewizja, outdoor).
  • Wykorzystanie w materiałach promocyjnych (ulotki, katalogi).
• Czas i terytorium: Sprawdź, na jak długo i na jakim terytorium (np. Polska, Europa, cały świat) udzielasz zgody. Najczęściej spotyka się zezwolenia bez ograniczeń czasowych i terytorialnych, ale musisz być tego świadoma/y.
• Wynagrodzenie a zgoda: Jeśli otrzymałaś/eś umówioną zapłatę za pozowanie, domyślnie przyjmuje się, że zgoda na rozpowszechnianie została udzielona, chyba że wyraźnie zastrzeżono inaczej. Zawsze jednak zaleca się spisanie tego w umowie.
• Odwołanie zgody: Pamiętaj, że nawet jeśli nie jesteś właścicielem majątkowych praw autorskich do zdjęcia, jako osoba, której wizerunek jest chroniony jako dobro osobiste, możesz skutecznie odwołać zgodę na jego wykorzystanie w przyszłości.

Ochrona danych osobowych (RODO)

Wizerunek (zdjęcie, nagranie wideo) jest traktowany jako dane osobowe, jeśli pozwala na Twoją identyfikację.

Obowiązki informacyjne: Osoba utrwalająca Twój wizerunek (administrator danych) musi Cię poinformować o:

• Celach i podstawach prawnych przetwarzania Twojego wizerunku.
• Okresie przechowywania danych.
• Odbiorcach danych (komu zdjęcia/nagrania zostaną przekazane).
• Twoich prawach wynikających z RODO (np. prawo dostępu, sprostowania, usunięcia danych, ograniczenia przetwarzania).

Upewnij się, że otrzymasz i zrozumiesz tzw. klauzulę informacyjną RODO. Powinna ona zawierać informacje o miejscu, czasie i częstotliwości udostępniania Twojej podobizny.

Umowa – Twój najważniejszy dokument

Niezależnie od charakteru sesji (komercyjna, TFP – Time for Print, prywatna), zawsze zaleca się zawarcie pisemnej umowy lub dokumentu typu Model Release (zgoda na wykorzystanie wizerunku).

Kluczowe elementy do sprawdzenia w umowie

1. Strony umowy: Pełne dane Twoje i drugiej strony (fotografa, agencji, zleceniodawcy).
2. Przedmiot umowy: Dokładne określenie, co jest przedmiotem sesji (np. sesja portretowa, nagranie do reklamy produktu X).
3. Wynagrodzenie:
   • Wysokość i termin zapłaty: Czy wynagrodzenie jest za udział w sesji, czy też za przeniesienie praw/udzielenie zgody? Warto rozróżnić te dwie kwoty.
   • Koszty dodatkowe: Kto pokrywa koszty dojazdu, makijażu, stylizacji itp.
4. Prawa autorskie:
   • Przeniesienie praw majątkowych: Czy umowa przewiduje przeniesienie majątkowych praw autorskich do zdjęć/nagrań na zleceniodawcę? Jeśli tak, musi być to wyraźnie określone, a wynagrodzenie za to przeniesienie musi być uwzględnione w kwocie.
   • Pola eksploatacji: Jeśli prawa są przenoszone, upewnij się, że znasz listę pól eksploatacji, na których zleceniodawca będzie mógł korzystać z materiałów.
   • Prawo do praw zależnych: Czy zleceniodawca może dokonywać modyfikacji, przeróbek lub wykorzystywać materiał w połączeniu z innymi treściami (tzw. wykonywanie praw zależnych)?
5. Wykorzystanie wizerunku (Model Release):
   • Cel wykorzystania: Czy zgoda jest udzielana tylko na konkretny projekt, czy też na wykorzystanie wizerunku w celach promocyjnych fotografa/agencji (np. w portfolio, na stronie internetowej, w mediach społecznościowych)?.
   • Możliwość modyfikacji: Czy zgadzasz się na retusz, montaż, kadrowanie lub inne zmiany w materiale?
6. Warunki odstąpienia/rezygnacji: Jakie są zasady w przypadku odwołania sesji przez którąkolwiek ze stron.

Kwestie praktyczne i bezpieczeństwo

Oprócz aspektów prawnych, kluczowe jest Twoje bezpieczeństwo i komfort podczas realizacji projektu.

Przed sesją

• Portfolio i referencje: Sprawdź, kim jest twórca (fotograf, reżyser, agencja). Obejrzyj jego dotychczasowe prace, aby upewnić się, że styl i poziom profesjonalizmu odpowiadają Twoim oczekiwaniom.
• Szczegółowy brief: Poproś o dokładny opis koncepcji sesji, stylizacji, miejsca i czasu trwania. Upewnij się, że nie ma w nim nic, co naruszałoby Twoje granice lub poczucie bezpieczeństwa.
• Lokalizacja: Jeśli sesja odbywa się w prywatnym mieszkaniu lub innym zamkniętym miejscu, upewnij się, że znasz dokładny adres i wiesz, kto jeszcze będzie obecny na planie.

W trakcie sesji

• Prawo do osoby towarzyszącej (chaperone): W wielu branżach (zwłaszcza modelingowej) standardem jest prawo do zabrania ze sobą zaufanej osoby towarzyszącej, która może być obecna na planie. Jeśli czujesz się niekomfortowo, nie wahaj się o to poprosić.
• Własne granice: Masz pełne prawo odmówić pozowania w określonych pozach, strojach lub w sytuacjach, które są dla Ciebie nieakceptowalne. Twoje granice są nienaruszalne.
• Higiena i warunki pracy: Upewnij się, że warunki na planie są higieniczne i bezpieczne. Dotyczy to zarówno miejsca pracy, jak i używanych kosmetyków czy ubrań.

Po sesji

• Wgląd w materiał: Jeśli to możliwe, zastrzeż sobie w umowie prawo do wglądu w finalny materiał przed jego publikacją, lub przynajmniej do akceptacji wybranych ujęć, które zostaną wykorzystane.
• Otrzymanie kopii: Upewnij się, że otrzymasz kopię podpisanej umowy oraz, jeśli to było przedmiotem ustaleń, kopię zdjęć lub nagrań do własnego, prywatnego użytku.

Pamiętaj, że profesjonalizm polega na jasnych zasadach. Nie bój się zadawać pytań, negocjować warunków i domagać się pisemnego potwierdzenia wszystkich ustaleń. Świadoma zgoda i dobrze skonstruowana umowa to Twoja najlepsza ochrona.