Hipotetyczna zmiana przepisów Kodeksu Pracy dotyczących zatrudniania młodocianych, którą proponujesz, miałaby fundamentalne i daleko idące konsekwencje dla ochrony tej grupy pracowników. Mówiąc wprost: poluzowałaby ona niemal wszystkie kluczowe zabezpieczenia, które mają chronić zdrowie, rozwój psychofizyczny i obowiązek szkolny młodych ludzi.

Przeanalizujmy, co dokładnie by się stało w wyniku każdej z tych modyfikacji.

Rozszerzenie zakresu prac: z „lekkich” na „lekkie i średnie” (Art. 200 prim § 1)

Obecnie, art. 200¹ § 1 Kodeksu pracy stanowi, że młodociany może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę wyłącznie przy wykonywaniu lekkich prac. Praca lekka jest zdefiniowana w taki sposób, aby nie stwarzała zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, a także nie utrudniała mu wypełniania obowiązku szkolnego.

Konsekwencje hipotetycznej zmiany:

• Zwiększone ryzyko dla zdrowia: Wprowadzenie możliwości zatrudniania przy pracach średnich oznaczałoby, że młodociani mogliby wykonywać prace wymagające większego wysiłku fizycznego, obciążające ich rozwijający się organizm. Prace te mogłyby wiązać się z większym ryzykiem wypadków, urazów, a także długofalowymi problemami zdrowotnymi, ponieważ ich definicja z natury rzeczy wykraczałaby poza rygorystyczne normy ochronne przewidziane dla prac lekkich.
• Większe obciążenie psychofizyczne: Prace średnie często wymagają większej odpowiedzialności, koncentracji i mogą generować większy stres, co jest szczególnie niekorzystne dla osób w okresie intensywnego rozwoju psychofizycznego.
• Zacieranie granic ochrony: Cały rozdział Kodeksu Pracy dotyczący zatrudniania młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe opiera się na koncepcji pracy lekkiej jako bezpiecznej formy wejścia na rynek pracy. Rozszerzenie tego zakresu osłabiłoby ten mechanizm ochronny.

Utrata kontroli nad czasem pracy przy pracach lekkich (Art. 200 bis, skreślenie § 2–4)

Artykuł 200² KP reguluje wymiar i rozkład czasu pracy młodocianego zatrudnionego przy pracach lekkich, ustanawiając bardzo ścisłe limity.

Obecne kluczowe zabezpieczenia, które zostałyby usunięte (skreślenie § 2-4):

• § 2: Ograniczenie tygodniowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin w okresie zajęć szkolnych i do 2 godzin w dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych.
• § 3: Ograniczenie czasu pracy w okresie ferii szkolnych do 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.
• § 4: Zasada wliczania pracy u wszystkich pracodawców do limitu oraz obowiązek uzyskania oświadczenia o zatrudnieniu u innego pracodawcy.

Konsekwencje hipotetycznej zmiany:

• Brak limitów w trakcie roku szkolnego: Usunięcie § 2 oznaczałoby, że pracodawca mógłby teoretycznie wymagać od młodocianego pracy w wymiarze, który kolidowałby z jego obowiązkami szkolnymi, a nawet uniemożliwiałby mu naukę i regenerację. Ograniczenie do 2 godzin pracy w dniu nauki jest kluczowe dla zapewnienia równowagi między pracą a szkołą.
• Wydłużenie czasu pracy w wakacje: Uchylenie § 3 zniosłoby ograniczenie do 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo w ferie. Młodociani mogliby być zmuszeni do pracy w pełnym wymiarze godzin (np. 8 godzin dziennie), co jest sprzeczne z ideą dłuższego odpoczynku i regeneracji w okresie wakacyjnym.
• Brak kontroli nad sumowaniem czasu pracy: Skreślenie § 4 zniosłoby obowiązek sumowania czasu pracy u wszystkich pracodawców. Oznaczałoby to, że młodociany mógłby pracować u kilku pracodawców, a każdy z nich zatrudniałby go zgodnie z limitem, nie wiedząc o pozostałych umowach. W rezultacie łączny czas pracy mógłby wielokrotnie przekroczyć bezpieczne normy, prowadząc do przemęczenia i wyczerpania.

Wyłączenie czasu nauki z czasu pracy (Art. 202 § 3)

Obecnie, art. 202 § 3 stanowi, że czas nauki wynikający z obowiązkowego programu zajęć szkolnych wlicza się do czasu pracy młodocianego, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.

Konsekwencje hipotetycznej zmiany (skreślenie słów: „bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy”):

• Praca kosztem nauki: Zmiana ta oznaczałaby, że czas nauki wliczałby się do czasu pracy tylko wtedy, gdyby zbiegał się z godzinami pracy (co jest rzadkie). W praktyce, młodociany musiałby spędzić pełny wymiar czasu pracy (np. 8 godzin) u pracodawcy, a następnie, poza tym limitem, odbyć obowiązkowe zajęcia szkolne.
• Drastyczne wydłużenie dobowego obciążenia: Jeśli młodociany uczy się 4 godziny dziennie i pracuje 8 godzin, jego całkowite obciążenie (praca + nauka) wynosiłoby 12 godzin, co jest skrajnie niekorzystne dla młodego organizmu i koliduje z podstawową zasadą, że praca nie może utrudniać wypełniania obowiązku szkolnego.
• Praktyczne zniesienie ochrony: Cel art. 202 § 3 to zapewnienie, że nauka nie jest traktowana jako dodatkowy obowiązek, ale jako integralna część rozwoju, która musi mieścić się w dobowym limicie obciążenia. Usunięcie kluczowego fragmentu przepisu zlikwidowałoby to zabezpieczenie.

Legalizacja nadgodzin i pracy w nocy (Art. 203 § 1, uchylenie)

Obecnie, art. 203 § 1 KP bezwzględnie zakazuje zatrudniania młodocianego w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.

Konsekwencje hipotetycznej zmiany (uchylenie § 1):

• Możliwość pracy w nadgodzinach: Uchylenie tego przepisu usunęłoby bezwzględny zakaz pracy w nadgodzinach. Pracodawca mógłby zacząć wymagać od młodocianych pozostawania w pracy po godzinach, na przykład w sytuacjach awaryjnych lub w celu "podgonienia" zleceń.
• Możliwość pracy w porze nocnej: Zniesiony zostałby również zakaz pracy w porze nocnej (która dla młodocianego przypada między 22:00 a 6:00, a w niektórych przypadkach między 20:00 a 6:00). Praca w nocy jest szczególnie szkodliwa dla zdrowia i rozwoju młodych ludzi, zaburza rytm dobowy i uniemożliwia efektywną naukę.
• Likwidacja podstawowej ochrony: Zakaz nadgodzin i pracy w nocy to jeden z fundamentalnych filarów polskiej i międzynarodowej ochrony pracy młodocianych. Jego uchylenie byłoby równoznaczne z rezygnacją z tej ochrony.

Podsumowanie hipotetycznych konsekwencji

Hipotetyczne zmiany w Kodeksie Pracy doprowadziłyby do drastycznego obniżenia standardów ochrony pracy młodocianych, prowadząc do:

1. Degradacji zdrowia i bezpieczeństwa: Młodociani byliby narażeni na większy wysiłek fizyczny (prace średnie) i wyższe ryzyko wypadków.
2. Zagrożenia dla edukacji: Czas nauki przestałby być wliczany do czasu pracy, co wymusiłoby łączenie pełnego wymiaru pracy z pełnym wymiarem zajęć szkolnych, prowadząc do chronicznego przemęczenia i problemów w nauce.
3. Wyczerpania i eksploatacji: Możliwość pracy w nadgodzinach, w nocy oraz brak sumowania czasu pracy u wielu pracodawców (w przypadku prac lekkich) zlikwidowałaby wszelkie bariery przed nadmierną eksploatacją młodych pracowników.

W efekcie, młodociani pracownicy byliby traktowani niemal na równi z dorosłymi w zakresie obciążenia pracą, tracąc jednocześnie wszelkie przywileje ochronne, które mają im zapewnić bezpieczny rozwój i możliwość zdobycia wykształcenia.