Wokół sztucznej inteligencji, zwłaszcza tej generatywnej, narosło wiele kontrowersji, a pytanie o odpowiedzialność prawną za wygenerowane obrazy jest jednym z najgorętszych tematów. Nie ma tu prostej odpowiedzi, ponieważ wszystko zależy od kontekstu naruszenia: czy mówimy o naruszeniu praw autorskich, czy może o naruszeniu dóbr osobistych, takich jak wizerunek.

W większości przypadków prawna odpowiedzialność rozkłada się na dwie główne strony, a osoba, której zdjęcie posłużyło do generacji, ma kluczową rolę jako poszkodowana.

Kto ponosi odpowiedzialność prawną za obraz AI?

W kontekście prawnym musimy rozróżnić dwie główne kategorie naruszeń, które mogą wystąpić przy generowaniu obrazów przez sztuczną inteligencję (AI): naruszenie praw autorskich oraz naruszenie dóbr osobistych (np. wizerunku).

1. Naruszenie praw autorskich (np. plagiat)

Obecnie, w świetle polskiego prawa, a także większości systemów prawnych na świecie, twórcą utworu może być wyłącznie człowiek, a nie maszyna czy system komputerowy. Oznacza to, że dzieła wygenerowane w 100% przez AI co do zasady nie podlegają ochronie prawnoautorskiej jako "utwory".

Odpowiedzialność w przypadku naruszenia praw autorskich:

• Twórca sztucznej inteligencji (dostawca oprogramowania): Odpowiedzialność może spaść na twórców narzędzia AI, jeśli model został wytrenowany na materiałach objętych prawami autorskimi bez odpowiedniej licencji, a w wyniku tego generowane obrazy są łudząco podobne do istniejących utworów. Twórcy AI ponoszą odpowiedzialność za samo oprogramowanie, ale w przypadku treści generowanych przez użytkowników, ich odpowiedzialność zależy od tego, czy zapewnili odpowiednie zabezpieczenia przed naruszeniami.
• Użytkownik (osoba generująca obraz): To najczęściej użytkownik ponosi odpowiedzialność za ewentualne naruszenie praw autorskich, zwłaszcza jeśli aktywnie przyczynił się do naruszenia, na przykład poprzez:
  • Użycie chronionego prawem autorskim zdjęcia jako materiału bazowego (input) bez zgody autora.
  • Użycie promptów, które celowo nakłaniają AI do skopiowania stylu lub konkretnego utworu chronionego prawem.
  • Wykorzystanie wygenerowanego obrazu w celach komercyjnych wbrew regulaminowi narzędzia lub w sposób naruszający prawa osób trzecich, zrzucając na siebie odpowiedzialność, którą często przenoszą na nich regulaminy narzędzi AI.
  • Wniesienie niewystarczającego wkładu twórczego do wygenerowanego obrazu, co w przypadku sporu może oznaczać, że to on nie ma praw autorskich do obrazu, ale wciąż może naruszać prawa osób trzecich, jeśli obraz jest kopią.

2. Naruszenie dóbr osobistych (np. wizerunku)

W przypadku kontrowersji, takich jak te wokół Groka, gdzie generowane są fałszywe obrazy osób (tzw. deepfake, np. przedstawiające kogoś w sytuacjach, które nie miały miejsca, jak "rozbieranie" polityków czy dzieci), kluczową rolę odgrywa naruszenie dóbr osobistych, a zwłaszcza prawa do wizerunku.

Odpowiedzialność w przypadku naruszenia wizerunku:

• Osoba generująca i rozpowszechniająca obraz (Użytkownik): To przede wszystkim osoba, która stworzyła lub zmodyfikowała wizerunek (deepfake) bez zgody osoby przedstawionej, a następnie go opublikowała, ponosi odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych. Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej (art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Naruszenie to może skutkować roszczeniami cywilnymi (np. żądaniem usunięcia, zadośćuczynienia) i potencjalnie odpowiedzialnością karną (np. za zniesławienie, kradzież tożsamości, rozpowszechnianie treści pornograficznych).
• Twórca sztucznej inteligencji (Dostawca oprogramowania): Dostawca oprogramowania może ponosić odpowiedzialność, jeśli nie zastosował odpowiednich zabezpieczeń, które uniemożliwiałyby generowanie treści naruszających dobra osobiste, zwłaszcza wizerunek osób publicznych i dzieci. Poszkodowany może dochodzić swoich praw w ramach roszczeń związanych z wadliwą usługą, a także zwrócić się do administratora platformy o usunięcie naruszającego posta.

Podsumowanie ról i odpowiedzialności

W skrócie: AI, jako narzędzie, nie ma osobowości prawnej i nie może ponosić odpowiedzialności. Odpowiedzialność spoczywa na człowieku, który użył narzędzia w sposób niezgodny z prawem (użytkownik) oraz, w pewnych okolicznościach, na firmie, która to narzędzie stworzyła i udostępniła bez odpowiednich zabezpieczeń (twórca AI).

Ciekawostka: AI Act i przyszłość odpowiedzialności

Unia Europejska pracuje nad AI Act, czyli rozporządzeniem mającym na celu uregulowanie sztucznej inteligencji. Choć przepisy te nie są jeszcze w pełni wdrożone, ich celem jest m.in. wprowadzenie jasnych zasad dotyczących ryzyka związanego z AI, co w przyszłości może bardziej precyzyjnie określić odpowiedzialność dostawców systemów AI za szkody, w tym te związane z naruszeniem wizerunku i praw autorskich. Na razie jednak, w Polsce i większości krajów, stosuje się istniejące przepisy Kodeksu cywilnego (ochrona dóbr osobistych) i ustawy o prawie autorskim.