Pytanie o przyszłość naszych potomków w kontekście zmian klimatu to nie tylko kwestia ekologii, ale przede wszystkim matematyki i modelowania statystycznego. Aby zrozumieć, w jakim świecie będą żyli Twoi prawnukowie, musimy najpierw ustalić ramy czasowe ich życia, a następnie nałożyć na nie najbardziej prawdopodobne scenariusze klimatyczne opracowane przez naukowców z Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC).

Kiedy będą żyli Twoi prawnukowie?

Zacznijmy od prostej kalkulacji pokoleniowej. Przyjmijmy średni odstęp między pokoleniami wynoszący około 30 lat. To standardowa wartość używana w demografii, która pozwoli nam oszacować ramy czasowe.

1. Ty: Masz obecnie 20 lat (rok 2024).
2. Twoje dzieci: Jeśli urodzą się, gdy będziesz mieć około 30 lat, przyjdą na świat około roku 2034.
3. Twoje wnuki: Zakładając ten sam odstęp, Twoje wnuki urodzą się około roku 2064.
4. Twoi prawnukowie: Ich narodziny przypadną na okolice roku 2094.

Biorąc pod uwagę rosnącą średnią długość życia, Twoi prawnukowie będą żyli przez większość XXII wieku, prawdopodobnie aż do lat 80. lub 90. tamtego stulecia (około roku 2180). To oznacza, że ich życie przypadnie na okres, dla którego prognozy klimatyczne stają się najbardziej drastyczne, jeśli nie zmienimy obecnego kursu.

Scenariusz braku działań: co to oznacza w praktyce?

W nauce o klimacie scenariusz "braku dalszych działań" często utożsamiany jest z modelem SSP5-8.5 (dawniej RCP 8.5). Jest to tzw. scenariusz wysokiej emisji, który zakłada, że ludzkość nadal będzie intensywnie spalać paliwa kopalne, a rozwój gospodarczy będzie oparty na węglu i ropie, bez wdrażania nowych polityk ochrony klimatu.

Według Szóstego Raportu IPCC (AR6), prognozy wzrostu temperatury dla tego scenariusza wyglądają następująco:

• Do roku 2100: Średnia temperatura globalna wzrośnie o 3,3°C do 5,7°C w porównaniu do epoki przedindustrialnej (lata 1850–1900). Średnia prognoza to około 4,4°C.
• Po roku 2100: Modele długoterminowe wskazują, że ocieplenie nie zatrzyma się magicznie w sylwestra 2100 roku. Jeśli emisje nie zostaną ograniczone, do roku 2150 wzrost temperatury może przekroczyć 6°C, a nawet 8°C, choć te prognozy są obarczone większą niepewnością.

Obliczenie różnicy temperatur krok po kroku

Aby odpowiedzieć na pytanie "o ile cieplej", musimy porównać stan obecny ze stanem z przełomu XXI i XXII wieku.

1. Stan obecny (2024): Ziemia ociepliła się już o około 1,1°C – 1,2°C powyżej poziomu przedindustrialnego.
2. Prognoza na rok 2100 (SSP5-8.5): Średni wzrost o 4,4°C powyżej poziomu przedindustrialnego.
3. Różnica względem dnia dzisiejszego: 4,4°C - 1,2°C = 3,2°C.
4. Perspektywa XXII wieku: Ponieważ Twoi prawnukowie będą żyli głównie w XXII wieku, musimy doliczyć dalszy wzrost. Choć dane dla roku 2150 są mniej precyzyjne, mediana prognoz sugeruje wzrost o dodatkowe 1,5°C - 2,5°C względem roku 2100 w scenariuszu braku działań.

Wynik: Za życia Twoich prawnuków (przełom XXI i XXII wieku) na Ziemi może być średnio o 3,5°C do nawet 6°C cieplej niż obecnie, jeśli ludzkość nie podejmie żadnych kroków w celu redukcji emisji gazów cieplarnianych.

Co taki wzrost temperatury oznacza dla codziennego życia?

Wzrost o 4 czy 5 stopni Celsjusza może brzmieć jak "ładniejsza pogoda", ale w skali globalnej to różnica między znanym nam światem a zupełnie nową, ekstremalną rzeczywistością.

• Ekstremalne fale upałów: Wiele regionów, które dziś są gęsto zaludnione (część Indii, Afryki czy Bliskiego Wschodu), może stać się niezdatnych do zamieszkania przez ludzi bez zaawansowanej klimatyzacji z powodu przekroczenia tzw. temperatury mokrego termometru (kiedy ludzkie ciało nie może się już schłodzić poprzez pocenie).
• Wzrost poziomu mórz: W scenariuszu SSP5-8.5 poziom oceanów do 2100 roku może wzrosnąć o blisko 1 metr, a do 2150 roku nawet o 2 metry lub więcej (jeśli dojdzie do niestabilności lądolodów Antarktydy). Dla Twoich prawnuków oznaczałoby to, że miasta takie jak Gdańsk, Nowy Jork czy Szanghaj będą wymagały gigantycznych systemów ochrony lub zostaną częściowo opuszczone.
• Bezpieczeństwo żywnościowe: Globalne rolnictwo musiałoby stawić czoła permanentnym suszom w jednych regionach i gwałtownym powodziom w innych, co drastycznie wpłynęłoby na ceny i dostępność jedzenia.

Ciekawostka: czy Ziemia była już kiedyś tak ciepła?

Ostatni raz Ziemia była o około 4°C cieplejsza niż w epoce przedindustrialnej w okresie pliocenu, czyli około 3 miliony lat temu. Wtedy poziom mórz był o około 10–20 metrów wyższy niż dzisiaj, a na biegunach rosły lasy. Różnica polega na tym, że tamte zmiany zachodziły przez tysiące lat, dając naturze czas na adaptację. My fundujemy planecie taką zmianę w zaledwie dwa stulecia.

Czy ten czarny scenariusz jest nieunikniony?

Ważne jest zaznaczenie, że scenariusz SSP5-8.5 jest obecnie uważany za "pesymistyczny górny pułap". Wiele krajów już teraz wdraża polityki ograniczające emisje, a rozwój odnawialnych źródeł energii przyspiesza. Według aktualnych analiz (stan na 2023/2024 rok), jeśli obecne deklaracje państw zostaną dotrzymane, zmierzamy raczej w stronę ocieplenia o około 2,4°C do 2,7°C do końca wieku.

To wciąż znacznie powyżej celu Porozumienia Paryskiego (1,5°C), ale znacznie mniej niż katastrofalne 4-5°C. To, o ile cieplej będzie za życia Twoich prawnuków, zależy więc w dużej mierze od decyzji, które zapadną w ciągu najbliższych 10–20 lat – czyli jeszcze za Twojej młodości.