Jakie masz pytanie?

lub
lub Zadaj pytanie

W narzędniku liczby pojedynczej ten rzeczownik brzmi „księciem”, a jak będzie brzmiał w narzędniku liczby mnogiej w zdaniu: „Interesuję się tymi...”?

odmiana słowa książę jak odmieniać książęta narzędnik liczby mnogiej
avatar

Gość (37.30.*.*)

  • 3 godziny temu

Odpowiedź:

Język polski potrafi płatać figle, a rzeczownik „książę” jest jednym z tych słów, które potrafią wywołać niemały zawrót głowy u każdego, kto próbuje go poprawnie odmienić. Jeśli zastanawiasz się, jak uzupełnić zdanie „Interesuję się tymi...”, odpowiedź brzmi: książętami. Całe zdanie będzie więc brzmiało: „Interesuję się tymi książętami”.

Krok po kroku: jak odmienia się słowo „książę”?

Aby zrozumieć, skąd wzięła się ta forma, warto przyjrzeć się bliżej odmianie tego rzeczownika. Choć „książę” odnosi się do mężczyzny (jest to rzeczownik rodzaju męskoosobowego), w liczbie mnogiej jego odmiana upodabnia się do rzeczowników rodzaju nijakiego zakończonych na „-ę” (takich jak pisklę, źrebię czy szczenię). Te specyficzne słowa w liczbie mnogiej otrzymują przyrostek -ęt-.

Oto jak wygląda pełna odmiana słowa „książę” w liczbie mnogiej krok po kroku:

  • Mianownik (kto? co?): książęta (np. To są młodzi książęta.)
  • Dopełniacz (kogo? czego?): książąt (np. Nie ma tu tych książąt.)
  • Celownik (komu? czemu?): książętom (np. Przyglądam się tym książętom.)
  • Biernik (kogo? co?): książąt (np. Widzę tych książąt.)
  • Narzędnik (z kim? z czym?): książętami (np. Interesuję się tymi książętami.)
  • Miejscownik (o kim? o czym?): książętach (np. Rozmawiamy o tych książętach.)
  • Wołacz (o!): książęta!

Jak widać, w narzędniku liczby mnogiej naturalnie pojawia się końcówka -ami dodana do tematu książęt-, co daje nam formę książętami.

Dlaczego odmiana słowa „książę” jest taka nietypowa?

To świetne pytanie, które prowadzi nas do fascynującej historii języka polskiego. Słowo „książę” ma bardzo dawną metrykę. Prasłowiańska forma *kъnęžę pierwotnie oznaczała „młodocianego syna władcy” (podobnie jak koźlę to mała koza, a kocię to mały kot). Z tego powodu słowo to pierwotnie należało do rodzaju nijakiego i odmieniało się dokładnie tak samo jak nazwy młodych zwierząt czy dzieci.

Z czasem znaczenie wyrazu przesunęło się z „syna władcy” na samego „władcę” lub „arystokratę”, a wraz z tą zmianą zmienił się również rodzaj gramatyczny z nijakiego na męski. Jednak stara, „nijaka” odmiana z przyrostkiem -ęt- w liczbie mnogiej (książęta, książąt, książętami) pozostała z nami do dziś jako pamiątka po dawnych wiekach.

Czy wiesz, że „książę”, „ksiądz” i „księżyc” to językowi krewni?

To jedna z najciekawszych ciekawostek polskiej etymologii! Wszystkie te trzy słowa pochodzą od jednego prasłowiańskiego pnia *kъnędzь, który oznaczał wodza plemiennego lub władcę.

  • Ksiądz – pierwotnie oznaczał po prostu władcę. Dopiero później, wraz z chrystianizacją, znaczenie to zaczęło odnosić się do duchownych, którzy cieszyli się ogromnym szacunkiem i władzą duchową.
  • Książę – jak już wiemy, początkowo był to „syn księdza” (czyli syn dawnego władcy).
  • Księżyc – dawniej również oznaczał „syna księdza/władcy”. Nasi przodkowie uważali Słońce za wielkiego władcę dnia, a świecące nocą ciało niebieskie za jego mniejszego syna – stąd nazwa „księżyc”.
Podziel się z innymi:

Inne pytania z kategorii językoznawstwo: