Czy specjaliści uważają, że ze względu na rozwój mózgu trwający do około 25. roku życia, który ma związek z ryzykownym, impulsywnym i emocjonalnie zdominowanym podejmowaniem decyzji, uzyskanie prawa jazdy powinno być możliwe dopiero po ukończeniu 25 lat, i jakie argumenty przemawiają za i przeciw takiemu rozwiązaniu?

rozwój mózgu bezpieczeństwo ruchu Wiek kierowcy

Wiek uzyskania uprawnień Rozwój mózgu a jazda Dojrzałość kierowcy a ryzyko

Gość (37.30.*.*)

11 godzin temu

Odpowiedź:

To pytanie, które od lat budzi gorące dyskusje w środowiskach naukowych, psychologicznych i ekspertów od bezpieczeństwa ruchu drogowego. Podstawą tej kontrowersji jest fascynująca wiedza na temat rozwoju ludzkiego mózgu.

Neurobiologiczne fakty: dlaczego 25 lat jest kluczowe?

Z perspektywy neurobiologii, pomysł podniesienia wieku na prawo jazdy do 25 lat ma bardzo mocne uzasadnienie. Kluczowym obszarem mózgu, który dojrzewa najpóźniej, jest kora przedczołowa (PFC - prefrontal cortex).

Co robi kora przedczołowa?
Kora przedczołowa jest centrum dowodzenia naszego mózgu. Odpowiada za tzw. funkcje wykonawcze, czyli:

Ocenę ryzyka i przewidywanie konsekwencji działań.
Tłumienie impulsów i kontrolę zachowania.
Racjonalne podejmowanie decyzji i planowanie.
Regulację emocji.

Rywalizacja w mózgu nastolatka
U nastolatków i młodych dorosłych (do około 25. roku życia) decyzje są często zdominowane przez układ limbiczny (w tym jądro migdałowate), który jest odpowiedzialny za emocje, impulsywne zachowania i poszukiwanie nagrody (dopamina). Kora przedczołowa, która ma za zadanie "hamować" te impulsy i racjonalnie oceniać sytuację, jest wciąż w fazie intensywnej przebudowy i mielinizacji.

W praktyce oznacza to, że mózg młodego kierowcy w sytuacjach stresowych, pod presją rówieśników (zaangażowanie społeczne i poszukiwanie nowości to cechy okresu dorastania) lub w obliczu pokusy szybkiej jazdy, może w mniejszym stopniu polegać na racjonalnej ocenie ryzyka, a w większym na emocjonalnym impulsie.

Wniosek specjalistów: Neuronaukowcy i psychologowie potwierdzają, że pełna dojrzałość poznawcza, w tym zdolność do dojrzałego osądu i przewidywania konsekwencji, jest osiągana około 25. roku życia. To sprawia, że młodzi kierowcy w wieku 18-24 lata są statystycznie grupą podwyższonego ryzyka wypadków.

Czy specjaliści postulują podniesienie wieku do 25 lat?

Chociaż neurobiologia dostarcza silnych argumentów za podniesieniem wieku, bezpośredni postulat podniesienia minimalnego wieku na prawo jazdy kategorii B (samochód osobowy) do 25 lat nie jest głównym nurtem aktualnej debaty legislacyjnej w Polsce ani w wielu krajach europejskich.

Obecnie, w Polsce i w Europie, dyskusja toczy się raczej wokół systemów stopniowego uzyskiwania uprawnień (tzw. Graduated Driver Licensing – GDL), które mają na celu lepsze przygotowanie młodych kierowców. Co ciekawe, w kontekście najnowszych propozycji obniżenia wieku na prawo jazdy do 17 lat (z ograniczeniami), wiek 25 lat pojawia się jako wymóg dla pasażera-mentora. Wymaganie, by opiekun 17-latka miał co najmniej 25 lat i 5 lat doświadczenia, jest pośrednim, ale wyraźnym uznaniem tego wieku jako progu dojrzałości i doświadczenia.

Argumenty za i przeciw podniesieniu wieku do 25 lat

Propozycja podniesienia wieku na prawo jazdy do 25 lat ma zarówno silnych zwolenników (głównie ze środowisk bezpieczeństwa i nauki), jak i przeciwników (głównie ze środowisk społecznych i ekonomicznych).

Argumenty ZA podniesieniem wieku do 25 lat

Obszar	Argument	Uzasadnienie
Neurobiologia i bezpieczeństwo	Pełna dojrzałość mózgu	Kora przedczołowa, odpowiedzialna za racjonalny osąd i kontrolę impulsów, dojrzewa w pełni dopiero około 25. roku życia.
Statystyki wypadków	Ograniczenie ryzyka	Młodzi kierowcy (18-24 lata) są statystycznie najbardziej ryzykowną grupą na drogach ze względu na brak doświadczenia połączony z tendencją do ryzykownych zachowań. Podniesienie wieku mogłoby drastycznie obniżyć liczbę wypadków śmiertelnych w tej grupie.
Psychologia	Lepsza kontrola emocjonalna	Z wiekiem stabilizuje się regulacja emocji, co prowadzi do bardziej rozważnego i mniej impulsywnego stylu jazdy.

Argumenty PRZECIW podniesieniu wieku do 25 lat

Obszar	Argument	Uzasadnienie
Niezależność i dorosłość prawna	Wiek pełnoletności	W większości krajów 18 lat to wiek pełnoletności, w którym osoba uzyskuje pełną odpowiedzialność prawną. Ograniczenie możliwości prowadzenia pojazdu do 25. roku życia byłoby postrzegane jako ograniczenie praw dorosłej osoby.
Wymogi rynku pracy i mobilność	Czynnik ekonomiczny	Prawo jazdy jest często niezbędne do podjęcia pracy, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach lub w zawodach wymagających mobilności. Podniesienie wieku utrudniłoby młodym dorosłym start zawodowy.
Doświadczenie	Konieczność wczesnej praktyki	Umiejętności zdobywa się poprzez praktykę. Opóźnienie możliwości prowadzenia pojazdu do 25. roku życia oznaczałoby, że nowi kierowcy zaczynaliby bez doświadczenia, co samo w sobie jest czynnikiem ryzyka. Lepszym rozwiązaniem może być system GDL (np. jazda z mentorem, ograniczenia prędkości) pozwalający na bezpieczne zdobywanie doświadczenia.
Społeczna akceptacja	Logistyka życia codziennego	Wiele osób w wieku 18-25 lat studiuje, pracuje, zakłada rodziny. Prawo jazdy jest kluczowe dla ich codziennego funkcjonowania i logistyki. Zmiana ta spotkałaby się z ogromnym oporem społecznym.

Podsumowując, choć nauka (neurobiologia) dostarcza bardzo mocnych dowodów na to, że 25 lat to moment osiągnięcia pełnej dojrzałości w zakresie racjonalnego podejmowania decyzji, to względy społeczne, prawne i ekonomiczne sprawiają, że podniesienie wieku na prawo jazdy kategorii B do tego poziomu jest mało prawdopodobne i nie jest obecnie przedmiotem szeroko zakrojonych działań legislacyjnych. Zamiast tego, eksperci skłaniają się ku bardziej restrykcyjnym systemom szkolenia i okresom próbnym dla młodych kierowców.