Czy to prawda, że wśród ludzi najbardziej podatni na wpływy zewnętrzne są starsi nastolatkowie, jakie są tego przyczyny i realne skutki oraz czy można zapobiec negatywnym konsekwencjom tego zjawiska?

rozwój mózgu wpływ społeczny nastolatki

Podatność nastolatków Przyczyny podatności mózgowej Kształtowanie tożsamości młodzieży

Gość (37.30.*.*)

22 godziny temu

Odpowiedź:

Okres dorastania to jeden z najbardziej fascynujących, a zarazem burzliwych etapów w życiu człowieka. Często słyszymy, że starsi nastolatkowie są jak „gąbki” – chłoną wzorce, trendy i opinie z otoczenia z niesamowitą prędkością. Czy to tylko potoczne przekonanie, czy fakt potwierdzony przez naukę? Badania psychologiczne i neurologiczne jasno wskazują, że tak – osoby w wieku od około 15 do 19 lat wykazują szczególną podatność na wpływy zewnętrzne. Nie wynika to jednak z ich „słabego charakteru”, lecz ze specyficznej budowy mózgu oraz procesów rozwojowych, które w tym czasie zachodzą.

Dlaczego mózg nastolatka jest tak podatny na wpływy?

Głównym winowajcą jest proces, który naukowcy nazywają przebudową neuronalną. Mózg nastolatka przypomina plac budowy, na którym najważniejsze prace trwają w korze przedczołowej – obszarze odpowiedzialnym za planowanie, przewidywanie konsekwencji i kontrolę impulsów. Ta część mózgu dojrzewa najpóźniej, często dopiero około 25. roku życia.

Jednocześnie układ limbiczny, który odpowiada za emocje i odczuwanie nagrody, jest w tym wieku niezwykle aktywny. Kiedy nastolatek przebywa w grupie rówieśniczej, jego mózg produkuje więcej dopaminy w odpowiedzi na akceptację społeczną. Dla starszego nastolatka „lajk” pod zdjęciem lub uznanie w oczach kolegów jest biologicznie silniejszym bodźcem niż logiczne argumenty rodziców. To sprawia, że chęć dopasowania się do grupy często wygrywa z rozsądkiem.

Ciekawostka: Efekt pasażera

Badania przeprowadzone z użyciem symulatorów jazdy wykazały, że nastolatkowie podejmują znacznie więcej ryzykownych decyzji na drodze, gdy w samochodzie siedzą ich rówieśnicy. Co ciekawe, obecność dorosłego pasażera lub jazda w pojedynkę drastycznie zmniejsza liczbę ryzykownych zachowań. To pokazuje, jak silnie sama obecność grupy modyfikuje działanie nastoletniego mózgu.

Psychologiczne przyczyny szukania wzorców na zewnątrz

Poza biologią kluczową rolę odgrywa proces kształtowania tożsamości. Starsi nastolatkowie stoją przed fundamentalnym pytaniem: „Kim jestem?”. Aby na nie odpowiedzieć, muszą odseparować się od autorytetu rodziców i zacząć testować różne role społeczne.

Wpływy zewnętrzne – od stylu ubierania się, przez sposób mówienia, aż po wyznawane wartości – służą jako „kostiumy”, które młody człowiek przymierza, by sprawdzić, w czym czuje się najlepiej. W tym wieku przynależność do grupy daje poczucie bezpieczeństwa i redukuje lęk przed niepewną przyszłością. Niestety, ta silna potrzeba przynależności sprawia, że nastolatek może przymykać oko na toksyczne zachowania grupy, byle tylko nie zostać z niej wykluczonym.

Realne skutki podatności na wpływy – te dobre i te złe

Podatność na wpływy kojarzy nam się głównie z zagrożeniami, ale warto pamiętać, że ma ona też swoją jasną stronę. To dzięki niej młodzi ludzie potrafią szybko uczyć się nowych umiejętności, adaptować do zmieniającego się świata i angażować w ważne cele społeczne.

Negatywne skutki mogą obejmować:

Ryzykowne zachowania: Sięganie po używki, niebezpieczna jazda samochodem czy eksperymenty z prawem, często podejmowane pod presją grupy.
Problemy z samooceną: Porównywanie się do wyidealizowanych obrazów w mediach społecznościowych, co prowadzi do zaburzeń odżywiania czy depresji.
Radykalizacja poglądów: Podatność na manipulacje w sieci, gdzie algorytmy podsuwają coraz bardziej skrajne treści.

Pozytywne skutki to między innymi:

Rozwój pasji: Zainspirowanie się hobby rówieśników (np. sportem, wolontariatem czy nauką programowania).
Budowanie empatii: Przejmowanie prospołecznych postaw od wartościowych liderów grup.
Szybka socjalizacja: Umiejętność odnalezienia się w nowym środowisku, co jest kluczowe na studiach czy w pierwszej pracy.

Jak zapobiegać negatywnym konsekwencjom?

Całkowite odizolowanie nastolatka od wpływów zewnętrznych jest niemożliwe i szkodliwe – to właśnie te interakcje uczą go życia w społeczeństwie. Można jednak wzmocnić jego „odporność” na negatywne bodźce.

Budowanie zdrowej samooceny

Dziecko, które zna swoją wartość i czuje się akceptowane w domu, ma mniejszą potrzebę desperackiego szukania aprobaty u rówieśników za wszelką cenę. Ważne jest chwalenie za wysiłek i konkretne osiągnięcia, a nie tylko za wygląd czy oceny.

Rozwijanie krytycznego myślenia

Warto rozmawiać z nastolatkiem o mechanizmach działania mediów społecznościowych i reklam. Zadawanie pytań typu: „Jak myślisz, dlaczego ten influencer to promuje?” lub „Co ta grupa chce osiągnąć, namawiając cię do tego?” pomaga przenieść proces decyzyjny z emocjonalnego układu limbicznego do logicznej kory przedczołowej.

Otwarta komunikacja bez oceniania

Jeśli nastolatek wie, że może przyjść do rodzica z każdym problemem bez strachu przed natychmiastową karą czy kazaniem, istnieje większa szansa, że opowie o presji, jakiej doświadcza. Bycie „bezpieczną przystanią” to najlepsza tarcza przed toksycznymi wpływami z zewnątrz.

Podatność starszych nastolatków na wpływy jest naturalnym etapem rozwoju, który ma swoje ewolucyjne uzasadnienie. Zamiast z tym walczyć, warto wspierać młodych ludzi w wybieraniu mądrych wzorców i uczyć ich, jak ufać własnemu wewnętrznemu kompasowi.

Jakie masz pytanie?