Jakie masz pytanie?

lub
lub Zadaj pytanie

Czy skłonność do zła jest dziedziczna i zapisana w genach, a wyłącznie środowisko, w którym się wychowujemy, decyduje o tym, czy te skłonności się uaktywnią – to prawda czy mit?

Dziedziczność skłonności do zła interakcja genów i środowiska wpływ epigenetyki na zachowanie
avatar

Gość (37.30.*.*)

  • 1 dzień temu

Odpowiedź:

Współczesna nauka, a zwłaszcza genetyka behawioralna i epigenetyka, pozwala nam powiedzieć wprost: to jest mit, choć oparty na bardzo kuszącej i częściowo prawdziwej idei.

Uproszczenie, które zakłada, że skłonność do zła jest w całości zapisana w genach i czeka wyłącznie na „przycisk aktywujący” w postaci złego środowiska, nie oddaje złożoności ludzkiego rozwoju. Prawda jest znacznie bardziej fascynująca i mniej deterministyczna.

Geny nie kodują „zła”, lecz predyspozycje

Zacznijmy od podstaw: nie istnieje jeden „gen zła” ani „gen mordercy”. Ludzkie zachowanie, zwłaszcza tak złożone jak moralność, agresja czy skłonności antyspołeczne, jest wynikiem działania setek, jeśli nie tysięcy, genów, z których każdy ma niewielki wpływ.

To, co dziedziczymy, to nie gotowe zachowanie, ale genetyczna podatność na pewne cechy, takie jak:

  • Impulsywność.
  • Niestabilność emocjonalna.
  • Trudności w kontrolowaniu gniewu.
  • Obniżona reakcja na stres.

Te cechy mogą, ale nie muszą, prowadzić do zachowań antyspołecznych, w zależności od tego, jak ukształtuje nas świat.

Kluczowe odkrycie: interakcja gen-środowisko (GxE)

Najważniejszym elementem, który obala Pańskie uproszczenie, jest koncepcja interakcji gen-środowisko (GxE). Współczesna nauka nie pyta już „geny czy środowisko?”, lecz „jak geny i środowisko oddziałują na siebie?”.

Geny nie są „włączane” lub „wyłączane” przez środowisko w prosty sposób. Zamiast tego, geny mogą sprawić, że jesteś bardziej wrażliwy na wpływy środowiska, zarówno pozytywne, jak i negatywne.

Słynny przykład: gen MAOA, czyli „gen wojownika”

Najlepiej udokumentowanym przykładem jest gen kodujący enzym monoaminooksydazę A (MAOA), często nazywany w mediach „genem wojownika”.

  1. Wariant genetyczny: Istnieje wariant tego genu (MAOA-L) o niskiej aktywności, który wiąże się z podwyższonym poziomem agresywności i impulsywności.
  2. Interakcja: Badania wykazały, że ten wariant genetyczny sam w sobie nie skazuje nikogo na bycie przestępcą. Ryzyko rozwoju poważnych zachowań antyspołecznych (np. zaburzenia osobowości antyspołecznej – ASPD) jest znacząco wyższe tylko wtedy, gdy osoba z wariantem MAOA-L doświadczyła wczesnej traumy lub maltretowania w dzieciństwie.
  3. Wniosek: Osoby z genetyczną predyspozycją są bardziej wrażliwe na negatywne okoliczności środowiskowe. Innymi słowy: złe środowisko ma znacznie gorszy wpływ na osobę z genetyczną podatnością, niż na osobę bez niej.

Środowisko to nie tylko „aktywator”

Środowisko nie jest pasywnym „włącznikiem”. Odgrywa ono aktywną i złożoną rolę, która w przypadku zaburzeń antyspołecznych i psychopatycznych może odpowiadać za około 50% zmienności.

Czynniki środowiskowe to:

  • Rodzina: Styl wychowania, przemoc emocjonalna, brak ciepła, zaniedbanie.
  • Trauma: Wczesne doświadczenia krzywdzenia, maltretowania, niestabilność.
  • Czynniki społeczne: Grupa rówieśnicza, media, status społeczno-ekonomiczny.
  • Epigenetyka: Najbardziej zaawansowany poziom interakcji. Epigenetyka to nauka badająca, jak środowisko może trwale modyfikować ekspresję genów (czyli to, czy i jak gen jest „czytany” i wykorzystywany) bez zmiany samej sekwencji DNA. Oznacza to, że trauma w dzieciństwie może dosłownie zmienić sposób, w jaki Twoje geny funkcjonują.

Podsumowanie: dlaczego to mit?

Pańskie stwierdzenie jest mitem, ponieważ:

  1. Skłonność do zła nie jest w pełni dziedziczna. Dziedziczymy jedynie podatność i cechy temperamentu.
  2. Środowisko nie jest wyłącznie aktywatorem. Środowisko jest czynnikiem kształtującym, które może zarówno wzmacniać, jak i tłumić genetyczne predyspozycje. Co więcej, pozytywne środowisko może chronić osobę z wysokim ryzykiem genetycznym.

Współczesna genetyka behawioralna odrzuca koncepcję biologicznego przeznaczenia. Geny to nie wyrok. Nawet osoby z genetyczną „kombinacją wysokiego ryzyka” w przeważającej większości nigdy nie popełnią przestępstwa. Ostatecznie, ludzkie zachowanie jest wynikiem ciągłego, dynamicznego tańca między naszym wrodzonym wyposażeniem a całą historią naszego życia.

Podziel się z innymi:

Inne pytania z kategorii biologia i przyroda: