Gry słowne to jeden z najstarszych i najprostszych sposobów na wywołanie uśmiechu, a te opierające się na dwuznacznościach językowych potrafią być wyjątkowo skuteczne. Żart o „sekstylionie” osób uprawiających seks w historii ludzkości jest klasycznym przykładem wykorzystania fonetycznego podobieństwa między terminem naukowym a słowem potocznym. Mechanizm tego dowcipu opiera się na tym, że nasz mózg automatycznie łączy brzmienie przedrostka liczebnika z czynnością seksualną, mimo że etymologicznie mają one ze sobą niewiele wspólnego.

Dlaczego nazwa liczby brzmi tak, a nie inaczej?

Kluczem do zrozumienia tego żartu jest łacina. Wiele nazw dużych liczb w systemach liczbowych (zarówno w krótkiej, jak i długiej skali) wywodzi się bezpośrednio z łacińskich liczebników porządkowych. Słowo „sextillion” (w języku polskim sekstylion) zawiera przedrostek „sext-”, który pochodzi od łacińskiego słowa sextus, oznaczającego „szósty”.

W systemie krótkim, używanym głównie w krajach anglojęzycznych, sekstylion jest szóstą potęgą tysiąca (po milionie, który jest traktowany jako punkt wyjścia). To właśnie ta „szóstka” w nazwie sprawia, że słowo brzmi niemal identycznie jak angielskie słowo „sex”. Dla odbiorcy żartu następuje nagłe zderzenie poważnej, matematycznej terminologii z tematyką tabu, co wywołuje efekt komiczny.

Matematyczne wyjaśnienie sekstylionu krok po kroku

Aby zrozumieć, o jak ogromnej liczbie mówimy w kontekście tego żartu, warto rozbić ją na czynniki pierwsze. W systemie krótkim (short scale), który jest podstawą tego dowcipu, kolejne nazwy liczb tworzy się według schematu opartego na potęgach tysiąca.

Oto jak dochodzimy do sekstylionu:

1. Million (Milion): $10^6$ (tysiąc do potęgi 2)
2. Billion (Miliard): $10^9$ (tysiąc do potęgi 3)
3. Trillion (Billion): $10^{12}$ (tysiąc do potęgi 4)
4. Quadrillion (Biliard): $10^{15}$ (tysiąc do potęgi 5)
5. Quintillion (Trylion): $10^{18}$ (tysiąc do potęgi 6)
6. Sextillion (Tryliard/Sekstylion): $10^{21}$ (tysiąc do potęgi 7)

Zauważ, że przedrostki odpowiadają kolejnym liczbom po łacinie: bi (2), tri (3), quadri (4), quinti (5) i wreszcie sexti (6).

Wynik: W zapisie cyfrowym sekstylion (w skali krótkiej) to jedynka i 21 zer:
1 000 000 000 000 000 000 000

Dla porównania, w Polsce i wielu krajach Europy kontynentalnej stosuje się skalę długą, gdzie sekstylion to $10^{36}$ (jedynka i 36 zer). Jednak żart, będąc konstrukcją anglojęzyczną, odwołuje się do tej „mniejszej”, choć wciąż niewyobrażalnie wielkiej wartości.

Ciekawostka: Ile osób naprawdę żyło na Ziemi?

Choć odpowiedź „sekstylion” brzmi zabawnie, z punktu widzenia demografii jest ona całkowicie absurdalna. Według szacunków Population Reference Bureau (PRB), od początku istnienia gatunku Homo sapiens (około 192 000 lat temu) na Ziemi żyło łącznie około 117 miliardów ludzi.

Liczba 117 miliardów ($117 \times 10^9$) jest o wiele rzędów wielkości mniejsza niż sekstylion ($10^{21}$). Gdybyśmy chcieli zapisać liczbę wszystkich ludzi w historii, użylibyśmy zaledwie 12 cyfr, podczas gdy sekstylion wymaga ich aż 22. To pokazuje, że żart opiera się wyłącznie na grze słów, a nie na jakichkolwiek faktach statystycznych.

Skala krótka vs skala długa – pułapka językowa

Warto wspomnieć, że zamieszanie z nazewnictwem wielkich liczb często prowadzi do błędów w tłumaczeniach. W języku angielskim (USA/UK) słowo billion oznacza miliard ($10^9$), podczas gdy polski bilion to aż $10^{12}$ (tysiąc miliardów).

W przypadku sekstylionu sprawa jest jeszcze bardziej skomplikowana. Angielski sextillion ($10^{21}$) to w polskiej skali długiej tryliard. Gdybyśmy chcieli użyć polskiego słowa sekstylion w skali długiej, mówilibyśmy o liczbie $10^{36}$. To pokazuje, jak fascynująca, a zarazem podstępna może być matematyczna lingwistyka. Żart o seksie wykorzystuje tę fonetyczną zbieżność, która w języku angielskim jest wyjątkowo uderzająca i natychmiastowa.